Prezentacja prestiżowego rocznika „Artisti ’26” zgromadziła artystów, kuratorów i przedstawicieli środowiska artystycznego z wielu krajów. Dla uczestników obecność w publikacji jest czymś więcej niż kolejnym wpisem do portfolio. To potwierdzenie obecności w międzynarodowym obiegu sztuki, który coraz silniej wykracza poza granice państw i lokalnych środowisk.

– Sztuka funkcjonuje dziś globalnie. Samo tworzenie, choć pozostaje najważniejsze, nie wystarcza. Trzeba umieć komunikować swoją wizję, budować rozpoznawalność i świadomie rozwijać swoją obecność na rynku sztuki – podkreśla Kasia Korus.

Artysta XXI wieku

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu droga zawodowa artysty wyglądała zupełnie inaczej. Wystawy organizowano głównie lokalnie, kontakty z zagranicznymi galeriami były ograniczone, a promocja opierała się przede wszystkim na działalności instytucji kultury i krytyków sztuki.

Dziś twórca coraz częściej sam odpowiada za rozwój swojej kariery. Oprócz pracy w pracowni musi odnaleźć się w świecie mediów społecznościowych, komunikacji, budowania relacji z galeriami, kolekcjonerami i kuratorami. W praktyce oznacza to, że artysta staje się jednocześnie menedżerem, strategiem i ambasadorem własnej twórczości.

– Budowanie marki osobistej nie jest modą, ale koniecznością. W świecie przesyconym obrazami trzeba umieć opowiedzieć historię swojej sztuki i zachować przy tym autentyczność – mówi Kasia Korus.

Globalny rynek daje szanse, ale stawia wymagania

Rozwój technologii i łatwość komunikacji sprawiły, że współczesny artysta może prezentować swoje prace praktycznie na całym świecie. Z drugiej strony konkurencja jest dziś znacznie większa niż jeszcze dwie dekady temu.

Międzynarodowe wystawy, targi sztuki, rezydencje artystyczne czy publikacje w prestiżowych katalogach stały się ważnym elementem budowania pozycji zawodowej. To właśnie dlatego projekty takie jak „Artisti ’26” mają znaczenie wykraczające poza jednorazową ekspozycję. Obejmują proces selekcji, prezentacji i dokumentacji dorobku twórców, a zwieńczeniem tegorocznej edycji będzie wrześniowa wystawa w Palermo w galerii Effetto Arte oraz publikacja katalogu z esejami krytycznymi przygotowanymi pod redakcją dr. Salvatore Russo.

Sztuka to także relacje

Kasia Korus od lat funkcjonuje w świecie sztuki nie tylko jako malarka, ale również kuratorka wystaw, organizatorka projektów artystycznych i osoba współpracująca z galeriami oraz instytucjami kultury. Dzięki temu obserwuje zmiany zachodzące na rynku z różnych perspektyw.

– To doświadczenie pozwala lepiej rozumieć mechanizmy funkcjonowania współczesnej sztuki. Dziś ogromne znaczenie mają współpraca, sieć kontaktów i obecność w międzynarodowym środowisku. Wystawy zbiorowe czy targi sztuki są miejscem wymiany doświadczeń i budowania relacji, które często owocują kolejnymi projektami – podkreśla.

Jej dorobek obejmuje już ponad sto wystaw w kraju i za granicą, a prace były prezentowane m.in. w Londynie i Nowym Jorku, gdzie pojawiły się również na Times Square.

Łączyć ludzi poprzez sztukę

Mimo zmieniających się realiów rynku jedno pozostaje niezmienne – rola sztuki jako przestrzeni dialogu.

– Sztuka ma niezwykłą moc budowania mostów między ludźmi, kulturami i różnymi dziedzinami życia. Właśnie dlatego realizuję projekty transmedialne i angażuję się w działania, które łączą twórców z różnych środowisk. Wierzę, że największą wartością sztuki jest jej zdolność do jednoczenia ludzi – podsumowuje Kasia Korus.

Współczesny świat sztuki wymaga od twórców znacznie więcej niż talentu i warsztatu. Potrzebne są otwartość, konsekwencja i gotowość do funkcjonowania w międzynarodowym środowisku. Jednocześnie to właśnie dzięki takim inicjatywom jak nowojorska prezentacja „Artisti ’26” polscy artyści mają coraz większą szansę zaistnieć na globalnej scenie, zachowując własną tożsamość i indywidualny język twórczy.

Od 2026 roku wydarzenie będzie odbywać się pod nową nazwą – Rock pod Żyrafą Festiwal Tychy – w Parku Miejskim Solidarności, jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc na mapie miasta.

To zmiana, która wynika przede wszystkim z troski o bezpieczeństwo i komfort uczestników. Rosnąca z roku na rok frekwencja sprawiła, że dotychczasowa lokalizacja przestała zapewniać odpowiednie warunki dla organizacji imprezy masowej tej skali. Zmiany w zagospodarowaniu terenu tzw. „dzikiej plaży”, ograniczona przestrzeń komunikacyjna oraz utrudnienia związane z  dojazdem służb ratunkowych zostały szczegółowo przeanalizowane przez organizatora oraz służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo.

Park Miejski Solidarności daje znacznie większe możliwości. To przestrzeń zapewniająca lepszą organizację ruchu uczestników, większą swobodę poruszania się, sprawniejsze działanie służb zabezpieczających wydarzenie oraz wygodniejszy dojazd dla publiczności. Dzięki temu możemy stworzyć warunki odpowiadające współczesnym standardom organizacji dużych wydarzeń plenerowych.

Nowa lokalizacja ma również wyjątkowy wymiar symboliczny. Rock pod Żyrafą będzie odbywać się w samym sercu miasta, w sąsiedztwie miejsc związanych z postacią Ryśka Riedla. Kilka minut spacerem od terenu festiwalu znajduje się mural poświęcony legendarnemu wokaliście, wykonany na budynku osiedla F, gdzie mieszkał, a także jego pomnik przy al. Niepodległości.To wyjątkowe otoczenie, które będzie naturalnym tłem dla muzycznego święta fanów rocka.

Rock pod Żyrafą pozostanie wydarzeniem tworzonym przez fanów rocka i dla fanów rocka. Zmienia się lokalizacja, ale nie zmienia się duch Rocka na Plaży. Zachowujemy wszystko to, co przez lata budowało jego charakter: doskonałą muzykę, wyjątkową atmosferę i spotkanie pokoleń miłośników gitarowego brzmienia. Zmieniamy miejsce, aby wspólnie tworzyć festiwal jeszcze bezpieczniejszy, wygodniejszy i gotowy na kolejne lata rozwoju.

Widzimy się pod Żyrafą!

Organizator Festiwalu: Miejskie Centrum Kultury w Tychach

Tegoroczna odsłona wydarzenia w Tychach koncentruje się wokół tego, co w mieście najcenniejsze – przyrody, lokalnych historii oraz niepowtarzalnej atmosfery miejsc związanych z kulturą i muzyką. Uczestnicy będą mogli wziąć udział w bezpłatnych wycieczkach i spacerach przygotowanych w ramach projektu Kierunek GZM.

Tychy od lat uchodzą za jedno z najbardziej zielonych miast Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Rozległe tereny leśne, Jezioro Paprocańskie, liczne ścieżki rowerowe oraz starannie zaprojektowane przestrzenie rekreacyjne sprawiają, że miasto jest idealnym miejscem na krótkie, weekendowe wyprawy. Nie bez powodu Paprocany są jednym z najchętniej odwiedzanych terenów wypoczynkowych w regionie.

W programie tegorocznych mikrowypraw znalazły się wydarzenia pozwalające spojrzeć na Tychy z różnych perspektyw. Miłośnicy natury będą mogli odkrywać uroki okolic Jeziora Paprocańskiego podczas spotkań poświęconych lokalnej przyrodzie. Na rodziny z dziećmi czeka leśna wyprawa inspirowana śląskimi legendami i postacią Leszego – tajemniczego opiekuna lasu. Nie zabraknie także propozycji dla fanów muzyki – uczestnicy będą mogli wyruszyć w wyjątkową podróż śladami Ryśka Riedla i historii tyskiego bluesa.

Program w Tychach:
27 czerwca, sobota
„Spotkanie z naturą – Paprocany o wschodzie i zachodzie” – fantastyczna okazja, by zobaczyć Jezioro Paprocańskie w najbardziej niezwykłej odsłonie.
„Rodzinna leśna wyprawa w poszukiwaniu Leszego” – pełna zagadek i przygód gra terenowa inspirowana słowiańskimi legendami.

Mikrowyprawy GZM pokazują, że nie trzeba wyjeżdżać daleko, by przeżyć coś wyjątkowego. Wystarczy kilka godzin, wygodne buty i odrobina ciekawości. To propozycja zarówno dla mieszkańców Tychów, jak i osób z innych miast Metropolii, które chcą lepiej poznać jedno z najciekawszych miejsc regionu.

To także doskonała okazja, by spojrzeć na miasto nie jak na codzienną trasę do pracy czy szkoły, lecz jak na miejsce pełne ciekawych opowieści i nieoczywistych atrakcji. Niezależnie od wieku każdy znajdzie tu coś dla siebie – od spokojnych spacerów po aktywne rodzinne przygody.

Dołącz do Mikrowypraw GZM i przekonaj się, że najciekawsze podróże często zaczynają się najbliżej domu.

UWAGA:
Wydarzenia organizowane w ramach festiwalu Kierunek GZM są bezpłatne, jednak na wszystkie obowiązują wcześniejsze zapisy. Liczba miejsc jest ograniczona, dlatego o udziale decyduje kolejność zgłoszeń. Rezerwacji można dokonywać mailowo pod adresem: kierunekgzm@umtychy.pl. Skrzynka obsługiwana jest w godzinach pracy Urzędu Miasta Tychy: od poniedziałku do środy w godz. 7.30–15.30, w czwartek 7.30–17.30 oraz w piątek 7.30–13.30.

Wokół sceny także będzie się wiele działo. Spodziewana jest wielotysięczna publiczność. Ale czy najhuczniejsze znaczy najważniejsze? O tym, jak świętujemy ten wyjątkowy jubileusz w tyskiej kulturze – na wiele sposobów – opowiadają prezydent Maciej Gramatyka oraz dyrektorzy miejskich instytucji.

„Ramy Kultury”: Kiedy zaczęły się przygotowania do obchodów jubileuszu miasta? Jak rodziły się pomysły na uczczenie tej rocznicy? Czy były dyskusje, burze mózgów z urzędnikami i instytucjami miejskimi? 

Maciej Gramatyka: Przygotowania wystartowały z dużym wyprzedzeniem – pierwsze koncepcje kiełkowały już kilkanaście miesięcy temu. Od samego początku wiedzieliśmy, że siedemdziesięciopięciolecie Tychów nie może być projektem zamkniętym w gabinetach. Za nami dziesiątki godzin intensywnych dyskusji, burz mózgów i spotkań z zespołem urzędników, ale przede wszystkim z naszymi miejskimi instytucjami, artystami i pasjonatami Tychów. Chcieliśmy, aby te obchody były żywe, różnorodne i oddawały unikalnego ducha miasta. Współpraca z tyskimi jednostkami kultury, sportu czy edukacji pokazała ogromną kreatywność naszej lokalnej społeczności. To z tej wspólnej energii narodził się ostateczny program.

Co ostatecznie zadecydowało o wyborze takich a nie innych wydarzeń, dzięki którym świętujemy ten jubileusz przez cały rok? 

Kluczowe było założenie, że ten jubileusz ma należeć do mieszkańców i łączyć pokolenia. Tychy to miasto o wielowymiarowej tożsamości – z jednej strony dumne ze swojej historii, z drugiej, niezwykle nowoczesne, zielone i dynamiczne. Dlatego zależało nam na formule całorocznej, a nie jednym hucznym weekendzie. O wyborze konkretnych wydarzeń zdecydowała chęć dotarcia do każdego Tyszanina. Postawiliśmy na miks spotkań naukowych, historycznych refleksji, premier artystycznych oraz czystej, radosnej rozrywki. Chcemy, aby każdy – niezależnie od wieku czy zainteresowań – poczuł się częścią tego święta, częścią naszego miasta.

Seminarium majowe, Święto Miasta, a może jeszcze inne wydarzenie – co jest dla Pana najważniejszym punktem obchodów siedemdziesięciopięciolecia miasta? I dlaczego?

Każdy punkt programu ma dla mnie ogromną wartość, bo pokazuje inną twarz Tychów. Seminarium naukowe pozwoliło nam z dumą spojrzeć wstecz i docenić ludzi, którzy to miasto budowali. Jednak jako Prezydent najbardziej czekam na czerwcowe Święto Miasta. To moment, w którym wychodzimy w przestrzeń publiczną, spotykamy się twarzą w twarz, rozmawiamy i wspólnie się bawimy. Dla mnie to esencja samorządności i lokalnej wspólnoty. Najważniejsze w tym jubileuszu nie są bowiem same wydarzenia, ale emocje, uśmiechy mieszkańców i poczucie dumy, że Tychy to nasz wspólny dom, nasze dobre miejsce.

Z okazji jubileuszu powstał też film, którego premiera miała miejsce 19 maja w Mediatece. W miejskich social mediach są prezentowane jego fragmenty w formie krótszych rolek. Gdzie i kiedy będzie można zobaczyć pełną wersję?

Premiera w Mediatece była niezwykle wzruszającym momentem – ten film doskonale oddaje unikalny klimat Tychów. Nie chcemy jednak, by był on dostępny tylko dla nielicznych. Już teraz pełną, kilkunastominutową wersję dokumentu można bezpłatnie obejrzeć na naszym oficjalnym kanale YouTube oraz na profilu miasta na Facebooku. Co więcej, planujemy pokazywać go przy okazji nadchodzących wydarzeń plenerowych oraz w tyskich instytucjach kultury w trakcie całego roku jubileuszowego. Gorąco zachęcam do zobaczenia, bo to piękna opowieść o nas samych.

***

O wydarzeniach roku jubileuszowego opowiedzieli nam ze swojej perspektywy także dyrektorzy tyskich instytucji kultury.

Małgorzata Król, dyrektor Miejskiego Centrum Kultury:

Jubileusz siedemdziesięciopięciolecia nadania praw miejskich stał się ważnym motywem tegorocznych wydarzeń kulturalnych. Wydarzenia, które od lat są stałym elementem kalendarza kulturalnego Tychów, staramy się wzbogacać o jubileuszowe akcenty, podkreślające wyjątkowy charakter tego roku. Już w lutym, w ramach cyklu „Okno na kulturę”, odbyła się wystawa Ślady tyskiej kultury, prezentująca pejzaż tyskich wydarzeń kulturalnych. Wkrótce przed nami Tyski Festiwal Performance, którego tegoroczna edycja została poświęcona Tychom. Kulminacyjnym punktem obchodów będzie oczywiście Święto Miasta – trzydniowe wydarzenie z rozbudowanym programem artystycznym i specjalną strefą Tychy od A do Z, przygotowaną z myślą o mieszkańcach i gościach. Jubileuszowe inspiracje widoczne są także w twórczości indywidualnych artystów. Przykładem są kompozycja Piotra Steczka, premierowo wykonana podczas uroczystej sesji rady miasta, czy też piosenka o Tychach autorstwa Irka Krosnego, które nawiązują do historii i tożsamości miasta.

Anna Syska, dyrektor Muzeum Miejskiego w Tychach: 

Naszym głównym działaniem wokół jubileuszu siedemdziesięciopięciolecia jest wystawa Opowiedz mi miasto wraz z towarzyszącymi jej wydarzeniami. Będzie można ją oglądać do 5 września, czyli przez cały okres wakacyjny.

Jak powstawała ta wystawa? Siedemdziesiąt pięć lat to z jednej strony mało, a z drugiej, bardzo dużo, zwłaszcza że w przypadku Tychów był to okres ogromnych zmian, zachodzących w szybkim tempie. Ze względu na niezbyt obszerną powierzchnię wystawową, jaką dysponuje nasze muzeum, trzeba było dokonać jakiegoś wyboru. Wystawa została więc zbudowana wokół haseł, którymi Tychy były określane, na przykład „miasto satelita”, „miasto na warsztacie”, „miasto dzieci”, „miasto mozaika”. Chcieliśmy przyjrzeć się temu, w jaki sposób miasto było nazywane i postrzegane kiedyś, i jak postrzegamy je dzisiaj. Chcieliśmy, żeby to była opowieść nie tylko nasza, muzealników, ale samych mieszkańców o mieście. Stąd próby przełożenia tego, co chcielibyśmy o tych siedemdziesięciu pięciu latach opowiedzieć, na język przestrzenny, wizualny i na materiały, którymi chcemy obudzić w publiczności wystawy wspomnienia. Osoby odwiedzające wystawę mogą zobaczyć takie Tychy, jakie pamiętają, mogą rozpoznać na fotografiach znajomych, czasem siebie.

Wokół wystawy zaplanowaliśmy szereg wydarzeń towarzyszących. Będą oprowadzania kuratorskie, warsztaty dla dzieci, mamy też bogate plany wakacyjne: spacery po osiedlach z naszym pracownikiem Mateuszem Miłoniem, trzy tematyczne wycieczki trolejbusowe, które nazwaliśmy Architrolejbus, Etnotrolejbus i Trolejbus sportowy. Zachęcamy do śledzenia kalendarium muzeum.

Paweł Drzewiecki, dyrektor Teatru Małego w Tychach:

Gdybym miał wskazać najważniejsze wydarzenie teatralne w roku jubileuszowym, bez wątpienia byłoby to przedstawienie Hamlet vs Makbet w reżyserii Waldemara Raźniaka. To największa produkcja w historii naszej sceny, zarówno jeśli brać pod uwagę rozmach inscenizacyjny, nazwiska wykonawców, jak i wybitnych realizatorów. To również kolejna szansa na spotkanie lokalnych artystów ze znakomitymi partnerami scenicznymi z utytułowanych scen warszawskich i krakowskich, zaś dla naszych zespołów producenckiego i technicznego, to szansa na dalszy rozwój, za sprawą pracy przy tak dużej realizacji. Wreszcie – dla publiczności jest to możliwość na zobaczenie bardzo nowoczesnego – pomimo sięgnięcia po tekst klasyczny – i rozbudowanego inscenizacyjnie przedstawienia. Gdybyśmy chcieli zaprosić na naszą scenę produkcję tej rangi z innego teatru, to myślę, że z powodów ekonomicznych nie moglibyśmy sobie na to pozwolić. Warto też dodać, że przedstawienie Hamlet vs Makbet ma wiele tyskich śladów, przede wszystkim w warstwie wizualnej sporo jest tu nawiązań do rodzimej architektury.

To oczywiście nie jedyna premiera zaplanowana na ten rok. Dosłownie przed chwilą (31 maja) premierę miała najnowsza produkcja dla najmłodszych widzów, Historia pewnego przedmiotu. Tym razem Anna Białoń sięgnęła po mniej zanany, współczesny tekst, udowadniający, że każdy – bez względu na wygląd i pochodzenie – jest wyjątkowy. Natomiast nowy sezon rozpoczniemy produkcją w wykonaniu Teatru Mumio Mumio czarno-białe. Będzie to podróż do świata inspirowanego estetyką lat 60. i 70., w której nie zabraknie fotograficznych odniesień do Tychów z tamtego okresu. Prapremiera odbędzie się podczas tegorocznej Gali Kultury Prezydenta Miasta Tychy. Z kolei w grudniu Joanna Piwowar-Antosiewicz, pracując z wykonawcami, z którymi przygotowała w naszym teatrze swoje poprzednie produkcje, wyreżyseruje przedstawienie Oz. Opowieść wielu, inspirowane kultową powieścią o Czarnoksiężniku z Krainy Oz.

Poza tym wydarzenia cykliczne realizujemy zgodnie z programem naszej instytucji. W marcu Tyski Festiwal Monodramu zaprogramowany został wokół tematu kobiecości, zaś listopadowe Tyskie Spotkania Teatralne podejmą próbę ukazania męskości oczami współczesnych twórców teatralnych. Natomiast zaplanowany na początek października LOGOS FEST poświęcony będzie twórczości Williama Szekspira. Sięgnięcie po dorobek największego światowego dramaturga to najlepszy sposób na uczczenie jubileuszu nadania Tychom praw miejskich. Wrócimy wtedy do wspomnianej produkcji w reżyserii Waldemara Raźniaka, bardzo mocno osadzonej scenograficznie w tyskiej architekturze. Przypomnimy także naszą wcześniejszą produkcję Córki Króla Leara, będzie to zatem edycja bardzo mocno oparta o wykonawców związanych z naszym miastem.

***

Święto Miasta, w dniach 26–28 czerwca 2026 w Parku Miejskim Solidarności, będzie trzydniowym festiwalem pełnym atrakcji. Na scenie zobaczymy prawdziwe legendy polskiej muzyki: Marylę Rodowicz oraz zespół Kult. Wystąpią też Kayah, Kaliber 44 (w programie symfonicznym wspólnie z AUKSO), zespół Enej czy cieszący się ogromną popularnością (szczególnie na Śląsku) raper Grubson. Spośród artystów młodszego pokolenia zobaczymy i usłyszymy Roxie Węgiel i Oskara Cymsa. Mocną reprezentację sceny rap i hip-hop (obok Kalibru i Grubsona) stanowią Kacper HTA i Opał. Atrakcją dla rodzin z dziećmi będzie z pewnością koncert Małego TGD.

Zapraszamy do wspólnego świętowania tego wyjątkowego wydarzenia. Nie może Was tam zabraknąć!

oprac. Sylwia Witman

Szczegółowy program Święta Miasta Tychy 2026 dostępny jest tutaj. 

Fot. Michał Janusiński

AUKSO Orkiestra Kameralna Miasta Tychy, na ostatnim przed wakacjami koncercie AUKSO MODERN, sięgnie do muzyki z sielskiej krainy Hobbitów i mrocznego Mordoru. Do muzyczno-filmowego świata Howarda Shore’a zespół zabierze swoich słuchaczy wraz z Hadrianem Filipem Tabęckim.

Muzyczna interpretacja pełnego wyobraźni świata tolkienowskich powieści: Władcy pierścieni i Hobbita, przedstawionego w filmach wyreżyserowanych przez Petera Jacksona, od lat zachwyca kolejne pokolenia widzów. To właśnie te ścieżki muzyczne z epickich fantasy cieszą się dziś największym uznaniem – kanadyjski kompozytor otrzymał za nie trzy Oscary, cztery nagrody Grammy, dwa Złote Globy oraz liczne nagrody krytyków. Wśród wielu międzynarodowych wyróżnień, które ma na swoim koncie, warto przypomnieć również nagrodę im. Wojciecha Kilara, którą otrzymał z rąk prezydentów miast Krakowa i Katowic w 2017 roku.

Shore jest autorem muzyki do ponad pięćdziesięciu filmów, w tym m.in. Filadelfii, słynnego dramatu z 1993 roku w reżyserii Jonathana Demmego z Tomem Hanksem w roli głównej, opowiadającego o dyskryminacji chorych na AIDS; mrocznych thrillerów i dramatów psychologicznych: Siedem z Morganem Freemanem, Bradem Pittem i Gwyneth Paltrow, czy Klient, którego scenariusz powstał na podstawie powieści Johna Grishama. Muzykę Howarda Shore usłyszymy także w komediodramacie Pani Doubtfire z nieodżałowanym Robinem Williamsem w podwójnej roli, Milczeniu owiec ze słynną kreacją Anthony’ego Hopkinsa, wcielającego się w zabójczo inteligentnego i niebezpiecznego mordercę Hannibala Lectera, czy wciągającym i dezorientującym widza dreszczowcu Gra z Michaelem Douglasem   i Seanem Pennem w rolach głównych.

W jego muzyce odnajdziemy rozpoznawalne tematy muzyczne przypisywane postaciom, miejscom, kulturom albo ideom, symfoniczne i bogate orkiestracje, zarówno mroczną, jak i melancholijną narrację, która rozwija się cierpliwie, tworząc nowe światy. Muzyka staje się dodatkowym narratorem w filmowej opowieści.

W nieprawdopodobne uniwersum przeniesie słuchaczy tyskiej Mediateki (20 czerwca, o godz. 19.00) kompozytor, pianista i aranżer Hadrian Filip Tabęcki, któremu towarzyszyć będą soliści: Anna Ozner (wokal), Mario Jeka (klarnet, duduk, flety), Piotr Maślanka (perkusja, instrumenty etniczne) oraz – oczywiście – AUKSO Orkiestra Kameralna Miasta Tychy pod dyrekcją maestro Marka Mosia.

Agnieszka Lakner

Było to jedno z najważniejszych wydarzeń tegorocznych obchodów siedemdziesięciopięciolecia nadania Tychom praw miejskich.

Seminaria majowe odbywał się w latach 1992–2009 z inicjatywy prof. Marka S. Szczepańskiego. Podczas seminariów przedstawiciele różnych środowisk dyskutowali o rozwoju miasta i potrzebach lokalnej społeczności. Właśnie na seminariach rodziły się pomysły, które na stałe zmieniły tyski rynek pracy czy życie kulturalne, tam kształtowały się idee stworzenia strefy ekonomicznej, muzeum miejskiego czy wyższej szkoły. Genius loci Seminariów majowych był oczywiście prof. Szczepański, wybitny socjolog, wspaniały mówca i człowiek, który poświęcił Tychom (miastu z socjologicznego punktu widzenia bardzo interesującemu) dużą część swoich zainteresowań naukowych. Ale nie tylko naukowych. Tu mieszkał, żył, miał rodzinę i przyjaciół, chociaż nigdy nie taił częstochowskiego pochodzenia.

Profesor Marek S. Szczepański został patronem nowej edycji seminarium majowego, podczas której wykłady wygłosili jego uczniowie i doktoranci: dr hab. Grzegorz Gawron i dr hab. Krzysztof Bierwiaczonek. W panelu dyskusyjnym wzięli udział eksperci reprezentujący różne środowiska naukowe oraz prezydent Tychów Maciej Gramatyka.

O czym dyskutowano? Oczywiście o mieście, jego społeczności, przestrzeni i gospodarce. Padały istotne pytania o wyzwania związane z demografią i rynkiem pracy. Ta dyskusja została zaledwie zainicjowana. Czas pokaże, czy reaktywowane seminarium majowe ma szanse na kolejne edycje i czy stanie się kuźnią ważnych, rozwijających miasto idei, jak przed laty.

Po zakończeniu seminarium przewodniczący Rady Miejskiej Wojciech Czarnota otwarł uroczystą sesję, podczas której radni podjęli uchwałę (przy jednym głosie wstrzymującym się) o nadaniu tytułów Honorowego Obywatela Miasta Tychy. Uhonorowano w ten sposób osoby, które miastu poświęciły długie lata swojego życia i swojej pracy, mimo że nie urodziły się w Tychach. To postaci, których chyba nikomu z Czytelników przedstawiać nie trzeba, jednak wymienimy krótko ich zasługi. Honorowymi Obywatelami zostali:

Ewa Dziekońska – architektka, urbanistka, nauczycielka, społeczniczka i orędowniczka ekologii. Pracowała w Miastoprojekcie Nowe Tychy, gdzie razem z mężem Markiem Dziekońskim projektowała budynki użyteczności publicznej oraz osiedla mieszkaniowe. Od 1990 roku pełniła funkcję prezeski tyskiego koła Polskiego Klubu Ekologicznego.

dr Maria Lipok-Bierwiaczonek – etnografka i socjolożka, jedna z najbardziej zaangażowanych osób w działania na rzecz utworzenia Muzeum Miejskiego w Tychach i jego późniejsza wieloletnia dyrektorka.

Andrzej Dziuba – Prezydent Miasta Tychy w latach 2000–2023, obecnie Senator Rzeczypospolitej Polskiej. W czasie jego prezydentury miasto realizowało liczne inwestycje infrastrukturalne i społeczne, które zmieniły przestrzeń oraz codzienne życie mieszkańców. Angażował się również w działania związane ze współpracą samorządową i rozwojem metropolitalnym.

Franciszek Kotulski – Prezydent Miasta Tychy w latach 1991–1994. Funkcję pełnił w czasie pierwszych lat transformacji ustrojowej, kiedy tworzono podstawy lokalnego samorządu i reorganizowano struktury administracyjne miasta. W czasie jego kadencji rozwijano również współpracę międzynarodową, odbyły się pierwsze Tyskie Seminaria Majowe oraz utworzono Sąd Rejonowy w Tychach.

gen. Roman Polko – były dowódca Jednostki Wojskowej GROM, generał dywizji Wojska Polskiego i były zastępca szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Przez lata służby uczestniczył w misjach wojskowych i działaniach związanych z bezpieczeństwem państwa. Po zakończeniu służby pozostał aktywny w debacie publicznej dotyczącej bezpieczeństwa i obronności państwa.

ksiądz prałat Franciszek Resiak – budowniczy i wieloletni proboszcz parafii pw. Ducha Świętego w Tychach. Dzięki jego staraniom oraz współpracy z architektem Stanisławem Niemczykiem i malarzem Jerzym Nowosielskim powstał jeden z najbardziej charakterystycznych obiektów sakralnych w Polsce. Wspierał mieszkańców w czasie stanu wojennego oraz uczestniczył w rozmowach podczas strajku w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w 1992 roku.

Honorowi Obywatele, niektórzy bardzo wzruszeni, dziękowali za przyznane przez Radę wyróżnienie. Padło wiele pięknych słów o pracy dającej szczęście i satysfakcję, a także o jedności ponad podziałami politycznymi w kwestiach najważniejszych (tej jedności zabrakło podczas wcześniejszego głosowania nad uchwałą). Wyróżnieni to osoby reprezentujące różne środowiska i światopoglądy. Tego dnia stanęli jednak wspólnie na scenie, uhonorowani za bezdyskusyjne, niepodważalne zasługi dla miasta. Przez zgromadzoną publiczność zostali nagrodzeni owacją na stojąco.

W przeszłości tytuł Honorowego Obywatela otrzymali m.in. arcybiskup Damian Zimoń, Mariusz Czerkawski, Marek Moś, prof. Marek S. Szczepański, Adam Bielecki, Stanisław Mazuś, prof. Ryszard Poręba.

Sylwia Witman

Opowieść o współczesnych Tychach zaczyna się na Osiedlu A, od którego rozpoczęła się budowa tzw. Nowych Tychów. W rozmowie z Anną Syską, dyrektorką Muzeum Miejskiego w Tychach, redaktor Agnieszka Baron poruszyła rozmaite wątki. Skąd decyzja, że wzorcowe socjalistyczne miasto powstanie właśnie tutaj? Co wyróżnia pierwsze osiedle Nowych Tychów spośród innych? Na czym polega technika sgraffito, którą zdobiono reprezentacyjne elewacje na osiedlu? Czy słusznie w postaci Murarki niektórzy mieszkańcy dopatrywali się atrybutów św. Jadwigi Śląskiej? Z pierwszego odcinka podcastu można też dowiedzieć się, co o osiedlu myślą jego mieszkańcy.

„To jest pierwszy z cyklu pięciu reportaży, które Radio Katowice zrealizuje o Tychach – mówi Anna Syska. – Drugi odcinek jest już nagrany i czeka na montaż. Będzie on poświęcony projektantom Tychów, Hannie i Kazimierzowi Wejchertom. Trzeci odcinek będzie poświęcony tematyce muzycznej, a kolejne to na razie niespodzianka”.

Reportażu o Osiedlu A można posłuchać na stronie podcasty.radio.katowice.pl lub na Spotify (Reportaże / Radio Katowice). Kolejne odcinki już wkrótce.

Sylwia Witman

Fot. Włodzimierz Chrzanowski

Czesław Gałużny to artysta wszechstronny, który oprócz sztuk wizualnych jako formę wyrazu chętnie wybiera także poezję. O swojej twórczości opowiadał m.in. w rozmowie z Wojciechem Łuką, kuratorem MGS OBOK. Rozmowy można wysłuchać na kanale YouTube galerii. Jak artysta przyznaje, „pierwotnym” medium są dla niego suche pastele. Wśród wielu zasług i dokonań artysty jest m.in. współzałożycielstwo i członkostwo Stowarzyszenia Pastelistów Polskich. Zdobywał też nagrody na Międzynarodowym Biennale Pasteli. Jest również organizatorem akcji artystycznych i happeningów. Prace wystawiał na stu siedmiu wystawach indywidualnych i ponad pięciuset zbiorowych w kraju i za granicą.

W rozmowie z Wojciechem Łuką Czesław Gałużny wyjaśniał tytuł wystawy „Jest to niewątpliwie zawsze początek myślenia: pytania, które wyzwalają w człowieku wyobraźnię, spojrzenie na przestrzeń, na daleki horyzont. Ja nie odpowiadam, bo sam jestem poszukiwaczem odpowiedzi. Ale czy ta odpowiedź jest taka ważna? Myślę, że pytania są ważniejsze. I staram się znaleźć środki do tego, żeby zadać pytania, a nie dawać odpowiedzi, czy domagać się ich”.

„Patrząc na obrazy Czesława Gałużnego i czytając jego utwory poetyckie, mamy wrażenie, że nie są to odrębne dziedziny, lecz tylko dwa sposoby opowiadania o tych samych doświadczeniach: przemijaniu, duchowości, międzyludzkich relacjach i ciszy. Jego cała twórczość tworzy refleksyjną atmosferą. Obrazy są wyciszone, a zarazem pełne subtelnych napięć koloru i światła. Pełne uproszczonych, prawie syntetycznych form, zawierają motywy symboliczne i metaforyczne. Te same cechy odnajdujemy w jego poezji – oszczędnej, kontemplacyjnej, skupionej na nastroju bardziej niż na narracji. Wiersze są często malarskie, operują obrazem, plamą światła, cieniem, przestrzenią. Można powiedzieć, że malarstwo jest u niego wizualną poezją, a poezja – werbalnym malarstwem” – czytamy w katalogu wystawy.

Zachęcamy, by przyjrzeć się tej poetyckiej wizji artysty i pod jej wpływem postawić sobie pytania – nie domagając się odpowiedzi.

Sylwia Witman