Jak wyglądał kulturalny rok 2025 Miejskiego Centrum Kultury w Tychach? Był to rok szczególny, bo w lutym minęło 25 lat, odkąd MCK zostało powołane do życia jako jednostka budżetowa miasta, a następnie 15 grudnia 2005 roku (równe 20 lat temu) uchwałą rady miasta otrzymaliśmy statut samorządowej instytucji kultury. Za nami tysiące zorganizowanych imprez!

Koniec roku zawsze sprzyja refleksji, podsumowaniom i… oczywiście planowaniu! Gdy próbujemy opowiedzieć o skali działań Miejskiego Centrum Kultury w Tychach, same słowa nie wystarczają — dlatego sięgamy po liczby, które w 2025 roku oznaczały setki wydarzeń, dziesiątki tysięcy uczestników i niezliczone godziny spotkań z kulturą, twórcami i mieszkańcami Tychów. To prawie 400 imprez, w których łącznie wzięło udział około 160 000 osób.

Do największych wydarzeń należą plenerowe imprezy masowe: powróciło Święto Miasta Tychy, podczas którego w ciągu dwóch dni na scenie pojawiło się 10 artystów, Park Miejski Solidarności wypełniły strefy tematyczne, cały weekend bawiło się ok. 60 000 mieszkańców regionu. Kończący lato Rock na Plaży to 7 koncertów i rekordowa liczba zgłoszeń kapel do konkursu – aż 51. Impreza zgromadziła rekordową publiczność, co także z roku na rok stanowi dla nas coraz większe wyzwanie. Pierwszy raz z tak dużym rozmachem we współpracy z Telewizją TVS zorganizowaliśmy Tyską Senioriadę, podczas której na żywo bawiło się z nami prawie 5 000 osób, a kilkukrotną retransmisję telewizyjną części koncertowej imprezy obejrzało już 723 154 telewidzów.

Cieszy nas stale rosnące zainteresowanie stałymi cyklami wydarzeń. Muzyczne Wieczory nad Jeziorem to 9 koncertów (od jazzu i folku przez mocne brzmienia po piosenkę autorską – to tu pierwszy raz usłyszeliśmy koncertującego Ireneusza Krosnego!), w których uczestniczyło ponad 4 000 słuchaczy. Sześć Potańcówek na Paprach zgromadziło ponad 2 000 tańczących, a cztery Koncerty Magdaleńskie – ponad 600 uczestników. Ten rok upłynął także pod znakiem kolejnych edycji festiwali: styczniowe Tyskie Wieczory Kolędowe (7 koncertów, konkurs chórów, ponad 4 000 uczestników), Port Pieśni Pracy (6 300 „wilków morskich” podczas zimowej i letniej edycji wydarzenia), Tyski Festiwal Performance (1 200 uczestników, 19 działań twórczych i prawie 30 artystów). Nie brakuje miłośników kina – w 2025 roku podczas 11 spotkań pokazaliśmy 13 filmów w trzech lokalizacjach, gdzie około 900 widzów obejrzało ponad 1 000 minut plenerowego Kina FreeLove.

MCK konsekwentnie wspierało lokalnych twórców poprzez koncerty, program Tyski Bank Kultury (dofinansowanie czterech projektów artystycznych Tyszan), wystawy w Oknie na Kulturę w galerii handlowej Gemini Park Tychy (10 wystaw, które odwiedziło aż 20 000 osób) i koordynację Tyskich Inicjatyw Kulturalnych (zrealizowanych zostało 11 zadań).

Dbaliśmy o tradycję i pamięć historyczną, organizując uroczystości rocznicowe, święta państwowe czy dożynki miejskie. Ważny obszar działalności to projekty realizowane w ramach Budżetu Obywatelskiego – łącznie 34 inicjatywy wybrane przez mieszkańców, w tym koncerty, warsztaty, półkolonie, wydarzenia rodzinne i inne działania w przestrzeni miejskiej, z muralem poświęconym Himalaistom Polskim włącznie. Współpracowaliśmy z radami osiedli przy realizacji prawie 50 zadań dzielnicowych, partnerowaliśmy wydarzeniom lokalnym, regionalnym i ogólnopolskim. Istotna część oferty edukacyjnej i artystycznej dla dzieci, młodzieży i dorosłych od lat jest prowadzona w Klubie Wilkowyje i Urbanowice MCK. Zajęcia stałe to 32 grupy (wiekowe i tematyczne) dla 280 uczestników tygodniowo. Odbyło się też niemal 140 wydarzeń, które zgromadziły prawie niemal 6 000 osób.

Sezon imprez plenerowych zakończyliśmy wyczekiwanym przez wielu magicznym trzydniowym Tyskim Jarmarkiem Bożonarodzeniowym z rekordową frekwencją sięgającą 30 000 odwiedzających. Koniec roku to nie tylko podsumowania, ale i plany. Już teraz trwają intensywne przygotowania do jubileuszowego roku 2026, związanego z 75-leciem nadania praw miejskich Tychom, co znajdzie odzwierciedlenie także w programie przygotowywanych przez nas imprez. Tychy są miastem przyjaznym inicjatywom kulturalnym, tworząc przyjazne warunki do ich rozwoju. Będzie się działo! Śledźcie stronę kultura.tychy.pl i bądźcie z nami!

oprac. Miejskie Centrum Kultury w Tychach

Fot. Krzysztof Hołderny

Witając się z Państwem w nowym roku, chcę przede wszystkim zaprosić do lektury nowego cyklu artykułów, które – w związku z przypadającą na ten rok 75. rocznicą uzyskania przez Tychy praw miejskich – będą poświęcone temu, co przez te siedem i pół dekady istnienia miasta działo się w kulturze.

Jeżeli ktoś zastanawia się teraz, czy nie ma przypadkiem deja vu, to uspokajam. Tak, siedemdziesięciopięciolecie nadania praw miejskich świętowaliśmy także w 2009 roku. Wówczas Muzeum Miejskie, wspólnie z tygodnikiem „Twoje Tychy” przygotowały wystawę 75 lat z życia tyszan, na którą składało się 75 fotografii tyszan, urodzonych kolejno w latach od 1934 do 2009. Wystawa przypominała też istotne wydarzenia z tych 75 lat.

Dlaczego więc siedemnaście lat później znowu świętujemy podobną rocznicę? Otóż w 1934 roku Tychy nadal były gminą wiejską, której nadano częściowe prawa miejskie. Nadanie pełnych praw miejskich nastąpiło dopiero 1 stycznia 1951 roku. Obszernie wyjaśnia to tekst przygotowany przez Muzeum Miejskie w Tychach, który publikujemy w miesięczniku na stronie 15.

Pierwsze z kulturalnych wydarzeń ostatniego siedemdziesięciopięciolecia, które podsumowujemy w naszym miesięczniku, to oczywiście Tyskie Wieczory Kolędowe. Ta wspaniała impreza miała dotychczas dwóch dyrektorów artystycznych: Janusza Muszyńskiego (zmarłego w 2013 roku), którego przypomina tekst Wojciecha Wieczorka na stronie 6 i Henryka Jana Botora, z którym rozmowę publikujemy na stronach 4 i 5.

Siedemdziesiąt pięć lat to długi okres, ale mieszczący się w ciągu życia człowieka. Wielu obecnych mieszkańców Tychów żyło już w chwili, gdy stały się one w pełni miastem. Patrząc w drugim kierunku, wielu obecnych tyszan będzie wciąż żyło za siedem i pół dekady, już w XXII wieku. Wszystko, co dziś tworzą utalentowane osoby (na przykład to, o czym piszemy na stronie 14), może stać się materiałem dla przyszłych pisarzy, dziennikarzy i historyków. A naszą skromną, ale i zaszczytną rolą (oczywiście poza informowaniem Was o bieżących wydarzeniach), jest pozostawienie po tym śladu w publikacjach, do których będą oni mogli sięgnąć.

Sylwia Witman

W najnowszym wydaniu znajdziemy:
– rozmowę z Grażyną Łobaszewską, która wystąpi podczas Tyskich Wieczorów Kolędowych,
– wywiad z Henrykiem Botorem – dyrektorem artystycznym festiwalu Tyskie Wieczory Kolędowe, 
– roczne podsumowanie działań Miejskiego Centrum Kultury w Tychach,
– zapowiedź Zimowej Rozgrzewki Portu Pieśni Pracy,
– retrospekcję pierwszych edycji Tyskich Wieczorów Kolędowych,
– bogate kalendarium oraz wiele innych ciekawych artykułów! 

Wydawca: Miejskie Centrum Kultury w Tychach, ul. Bohaterów Warszawy 26, 43-100 Tychy, tel. 32 438 20 61, e-mail: redakcja@mck.tychy.pl
Redaktor naczelna: Sylwia Witman, e-mail: ramykultury@kultura.tychy.pl
Zespół: Daria Gawrońska, Agnieszka Lakner, Małgorzata Król, Anna Mrówczyńska, Justyna Stolfik-Binda, Wojciech Wieczorek
Korekta: Agnieszka Tabor
Layout: Aleksandra Krupa i Bartek Witański Blank Studio, Marcin Kasperek KlarStudio
Skład i łamanie: Magdalena Dziedzic KlarStudio
Druk: Drukarnia AAPrint, Mikołów Nakład: 3000 egz.
Foto na okładce: archiwum Grażyny Łobaszewskiej

Ramy Kultury nr 49
Ramy Kultury nr 48
Ramy Kultury nr 47
Ramy Kultury nr 46
Ramy Kultury nr 45
Ramy Kultury nr 44
Ramy Kultury nr 43
Ramy Kultury nr 42
Ramy Kultury nr 41
Ramy Kultury nr 40
Ramy Kultury nr 39
Ramy Kultury nr 38
Ramy Kultury nr 37
Ramy Kultury nr 36
Ramy Kultury nr 35
Ramy Kultury nr 34
Ramy Kultury nr 33
Ramy Kultury nr 32
Ramy Kultury nr 31
Ramy Kultury nr 30
Ramy Kultury nr 29
Ramy Kultury nr 28
Ramy Kultury nr 27
Ramy Kultury nr 26
Ramy Kultury nr 25
Ramy Kultury nr 24
Ramy Kultury nr 23
Ramy Kultury nr 22
Ramy Kultury nr 21
Ramy Kultury nr 20
Ramy Kultury nr 19
Ramy Kultury nr 18
Ramy Kultury nr 17
Ramy Kultury nr 16
Ramy Kultury nr 15
Ramy Kultury nr 14
Ramy Kultury nr 13
Ramy Kultury nr 12
Ramy Kultury nr 11
Ramy Kultury nr 10
Ramy Kultury nr 9
Ramy Kultury nr 8
Ramy Kultury nr 7
Ramy Kultury nr 6
Ramy Kultury nr 5
Ramy Kultury nr 4
Ramy Kultury nr 3
Ramy Kultury nr 2
Ramy Kultury nr 1

Drodzy Mieszkańcy,

z okazji nadchodzących Świąt pragnę złożyć Państwu życzenia wytchnienia od codziennych obowiązków, ciepła rodzinnych spotkań oraz radości płynącej ze wspólnie spędzonych chwil. Niech ten wyjątkowy czas wniesie do Państwa domów spokój, dobre myśli i światło, a nowy rok obdarzy życzliwością, satysfakcją z podejmowanych działań oraz poczuciem, że wokół są ludzie, na których zawsze mogą Państwo liczyć.

Rok 2026 będzie dla naszego miasta szczególny – Tychy będą świętować siedemdziesięciopięciolecie nadania praw miejskich. W związanych z jubileuszem materiałach i wydarzeniach pojawiać się będzie przygotowany na tę okazję motyw graficzny, inspirowany kształtami tyskich osiedli i dzielnic – miejsc, które tworzą naszą wspólną przestrzeń. Tutaj w formie świątecznej kartki, a w kolejnych miesiącach będzie nam towarzyszył jako znak wspólnego świętowania.

Motyw ten symbolizuje układankę, z której wyłania się obraz miasta budowanego przez dekady dzięki zaangażowaniu, pracy i codziennym staraniom jego mieszkańców. Miasta, które – jak mozaika – pełnię swojego charakteru zyskuje wtedy, gdy działamy razem, wspieramy się i tworzymy po prostu dobre miejsce do życia.

Maciej Gramatyka
Prezydent Miasta Tychy

Przez siedem dni (11-17 stycznia 2026) Tychy wypełnią się dźwiękami tradycji, różnorodnością stylów i artystyczną wrażliwością znakomitych wykonawców. Zapraszamy do wspólnego kolędowania – niech Tyskie Wieczory Kolędowe staną się czasem spotkania, refleksji i radości płynącej z muzyki.

Program

11 stycznia (niedziela)
godz. 17:30
Kościół pw. bł. Karoliny Kózkówny (ul. ks. J. Tishnera 50)
Grażyna Łobaszewska z zespołem Ajagore
Idźcie z tym, co macie

Grażyna Łobaszewska – śpiew
Maciej Kortas – gitary
Paweł Urowski – bas, kontrabas
Łukasz Łapiński – perkusja
Łukasz Sasko – realizacja dźwięku

12 stycznia (poniedziałek)
godz. 19:00
Kościół pw. Świętej Rodziny (ul. Elfów 29)
Hania Malacina-Karpiel i Podholańscy Muzykancio
Podziynkujmy Jezuskowi – góralskie kolędowanie

Hania Malacina-Karpiel – wokal
Kazimierz Karpiel – prym, wokal
Paweł Majerczyk – II prym, wokal
Stanisław Rzadkosz – akordeon, wokal
Paweł Medes – sekund, wokal
Łukasz Leja – kontrabas

13 stycznia (wtorek)
godz. 19:00
Kościół pw. Ducha Świętego (ul. Myśliwska 43)
Piotr Steczek z rodziną
Rodzinne kolędowanie

Piotr Steczek – skrzypce, instrumenty orientalne, aranżacja, elektronika
Hanna Steczek – skrzypce
Łukasz Steczek – trąbka, perkusjonalia
Aleksandra Steczek – wiolonczela
Justyna Bujak – sopran

14 stycznia (środa)
godz. 19:00
Kościół pw. Matki Boskiej Królowej Aniołów (ul. Wilcza 11)
Power of Brass Quintet
Kolęda w blasku blachy

Stanisław Wawszczak – trąbka
Klaudiusz Jania – trąbka
Aleksandra Śliczna – eufonium
Łukasz Hallek – puzon
Sebastian Franiel – tuba

15 stycznia (czwartek)
godz. 18:00
Parafia Ewangelicko-Augsburska Apostołów Piotra i Pawła (ul. ks. bpa J. Burschego 20)
Collegium Clara Tumba Zespół Muzyki Dawnej
Pastorałki renesansowej Europy

Francesco Tozzi – flety
Agata Sanchez-Martos – viola da gamba
Agnieszka Kaczmarek-Bialic – harfa
Aleksandra Niewiadomska-Ptak – fidel kolanowa
Adrianna Kania – lira korbowa
Tiago Matos – instrumenty perkusyjne
Annika Mikołajko-Osman – sopran koloraturowy

16 stycznia (piątek)
godz. 19:30
Kościół pw. św. Benedykta (ul. Z. Nałkowskiej 19)
Chór La Musica z Lublina pod dyr. Karoliny Filipczak-Sulimy
Adeste Fideles – Chór La Musica w blasku kolęd
(laureat Ogólnopolskiego Konkursu Chórów XXXIV Tyskich Wieczorów Kolędowych)

17 stycznia (sobota)
godz. 9:00 Zespół Szkół Muzycznych im. F. Rybickiego w Tychach (al. Niepodległości 53)
Przesłuchania II etapu Ogólnopolskiego Konkursu Chórów XXXV Tyskich Wieczorów Kolędowych

17 stycznia (sobota)
godz. 15:30
Bazylika mniejsza pw. Św. Marii Magdaleny (ul. ks. K. Damrota 62)

I część – występ laureatów Konkursu Chórów, wręczenie nagród
II część – Et in terra pax hominibus bonae voluntatis – koncert kolędowy w aranżacji Henryka Jana Botora

Wykonawcy:
Joanna Spandel – sopran
Piotr Rachocki – tenor
Dawid Biwo – bas/baryton
Antoni Adamus – trąbka
Michał Botor – organy, pozytyw organowy
Katarzyna Pudełko – flet
Krzysztof Wagstyl – obój
Wojciech Front – fagot
Krzysztof Laksa – trąbka
Tomasz Przybysławski – puzon
Patryk Broda – puzon
Anna Scheller – harfa
Mateusz Misiak – perkusja
Akademicki Chór Politechniki Śląskiej, przygotowanie chóru dyr. Tomasz Giedwiłło
AUKSO Orkiestra Kameralna Miasta Tychy
Henryk Jan Botor – dyrygent
Andrzej Warcaba – recytacje

Koncert zostanie zarejestrowany, a następnie retransmitowany w grudniu 2026 roku przez telewizję TVS.

Wydarzenie towarzyszące:
– XXXIV Ogólnopolski Konkurs Plastyczny Witaj, gwiazdko złota
– Wystawa prac laureatów w siedzibie organizatora konkursu – Młodzieżowego Domu Kultury nr 1 im. Artystów Rodu Kossaków w Tychach w dniach od 8 grudnia do 12 stycznia w godz. 8:00–16:00.

Organizator: Miejskie Centrum Kultury w Tychach
Partner: Chórtownia, Zespół Szkół Muzycznych im. F. Rybickiego w Tychach
Sponsor: Invenio Polska
Patroni medialni: TV Silesia, Radio eM, Gość Niedzielny, Twoje Tychy, tychy.pl i naszemiasto.pl

13 grudnia 1981 roku władze komunistyczne wprowadziły w Polsce stan wojenny. W godzinach nocnych rozpoczęto zatrzymania działaczy opozycji, a w środkach masowego przekazu wyemitowano wystąpienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, informujące o przejęciu władzy przez Wojskową Radę Ocalenia Narodowego. Obywatelom narzucono liczne ograniczenia – wprowadzono godzinę milicyjną, reglamentowano możliwość podróżowania, zerwano łączność telefoniczną, wprowadzono cenzurę korespondencji oraz zawieszono działalność związków zawodowych i wielu organizacji społecznych. Najważniejsze sektory gospodarki, w tym górnictwo, zostały podporządkowane rygorom wojskowym.

Represje spotkały się z falą protestów w zakładach pracy na terenie całego kraju. Dwanaście strajków zostało brutalnie stłumionych przez wojsko i milicję. Najbardziej dramatyczny przebieg miała pacyfikacja Kopalni Węgla Kamiennego „Wujek” w Katowicach, gdzie 16 grudnia 1981 roku zginęło 9 górników, a 23 odniosło rany.

Jedną z ofiar śmiertelnych był Joachim Gnida – górnik związany z Tychami, gdzie spędził dzieciństwo i był uczniem Szkoły Podstawowej nr 14. Od 1980 roku działał w NSZZ „Solidarność” i uczestniczył w strajku w kopalni „Wujek”. Ciężko ranny podczas pacyfikacji, zmarł 2 stycznia 1982 roku, osierocając żonę i niespełna trzyletnią córkę.

Protesty objęły również tyskie zakłady pracy – Fabrykę Samochodów Małolitrażowych oraz Zakłady Mechanizacji Budownictwa ZREMB. Pod ziemią strajkowali także górnicy kopalń „Ziemowit” w Lędzinach i „Piast” w Bieruniu Nowym, wśród których wielu mieszkańców osiedla A – dawniej „Osiedla Górniczego”. Dziś miejscem szczególnej pamięci jest stojąca tu Lampa Górnicza z tablicą upamiętniającą wydarzenia grudnia 1981 roku i dziewięciu poległych górników.

Zapraszamy do uczestniczenia w obchodach 44. rocznicy tych dramatycznych wydarzeń, by oddać hołd ofiarom stanu wojennego i zachować pamięć o ich odwadze, solidarności i cenie, jaką zapłacili za wolność.

16 grudnia 2025 r., godz. 18.00
Lampa Górnicza na osiedlu A, ul. bp. J. Burschego

Organizator: Miejskie Centrum Kultury w Tychach

Mamy nadzieję, że dzięki temu szybko odnajdziecie potrzebne odpowiedzi:

• XVII Tyski Jarmark Bożonarodzeniowy trwa od 12 do 14 grudnia 2025 roku. Sprzedaż w domkach trwa w godzinach 12.00-21.30, a program na scenie od 15.00 do 21.30. Godziny otwarcia dodatkowych atrakcji dostępne są na miejscu (pełny harmonogram atrakcji znajdziesz także tutaj.)
• Liczba dostępnych miejsc parkingowych wokół Placu Baczyńskiego jest ograniczona ze względu na wydzielenie 14 miejsc dla potrzeb technicznej organizacji Jarmarku. Najbliższe parkingi znajdują się przy Rynku, ul. Budowlanych, ul. Katowickiej (wjazd ul. Starokościelna 9), przy Stadionie Miejskim w Tychach (ul. Edukacji 7), Parking Park&Ride (ul. Dworcowa) i w okolicznych ulicach, jednak zachęcamy do korzystania z komunikacji miejskiej. Chcielibyśmy, by Jarmark był wydarzeniem komfortowym dla jego uczestników oraz mieszkających w jego pobliżu Tyszanek i Tyszan. Zapełnienie parkingów zbiorowych (wybiórczo także miejsc dla osób z niepełnosprawnościami) można sprawdzić na tablicach systemu ITS na mieście oraz tu: https://its.tychy.pl/#parkings.
• Wstęp na teren Jarmarku, koncerty oraz wszystkie atrakcje są bezpłatne. Zapisy obowiązują jedynie na warsztaty ozdób świątecznych odbywające się w Pasażu Kultury Andromeda (zapisy codziennie od g. 13.00).
• W domkach jarmarkowych można płacić zarówno gotówką, jak i kartą – zależnie od decyzji wystawcy danego stoiska. Ceny ustala wystawca.
• Toalety zlokalizowane są w Pasażu Kultury Andromeda. Wejście od strony Placu Baczyńskiego pozbawione jest barier architektonicznych. Toaleta dla osób z niepełnosprawnościami znajduje się na parterze budynku (od wejścia głównego na lewo, za portiernią). Klucz do toalety znajduje się w portierni.  Do dyspozycji jest także komfortka (kozetka, udźwig 230 kg) – chęć skorzystania z niej należy zgłosić ochronie obiektu lub organizatorowi, ponieważ wymaga rozłożenia – w tym pomogą pracownicy MCK (tel. 726 261 374).
• Tyski Jarmark Bożonarodzeniowy jest wydarzeniem rodzinnym – przygotowano atrakcje dla dorosłych i dzieci, które w szczególności zapraszane są na warsztaty świąteczne i bezpłatną karuzelę. Ze względu na dużą liczbę osób dla zwiększenia bezpieczeństwa dziecka polecamy założenie na rękę opaski z numerem telefonu i imieniem opiekuna dziecka. W przypadku zagubienia dziecka należy zgłosić ten fakt pracownikowi ochrony przy scenie, skąd nadamy stosowny komunikat.
• W godzinach koncertów i pokazów natężenie dźwięku na terenie imprezy będzie zwiększone, jednak mieszczące się w granicach normy dla tego typu wydarzeń plenerowych. Iluminacje świetlne oraz elementy dekoracyjne mogą zawierać dynamiczne światła, błyski i zmieniające się kolory. To ważne informacja dla osób neuroatypowych oraz tych szczególnie narażonych na bodźce o zwiększonym natężeniu. Rekomendujemy zastosowanie środków ochronnych.
• Na terenie jarmarku obowiązuje zakaz wchodzenia za barierki techniczne i na zaplecza stoisk. Nad bezpieczeństwem imprezy czuwa ochrona oraz patrol medyczny — można zgłaszać im wszelkie niepokojące sytuacje.
• Zachęcamy do tego, aby być z nami w social mediach i oznaczać organizatora @mcktychy.

Udział w imprezie oznacza akceptację Regulaminu imprez organizowanych przez MCK.

Do zobaczenia na placu Baczyńskiego!

Sylwia Witman: Wystąpi Pan na Tyskim Jarmarku Bożonarodzeniowym wspólnie z dziećmi i młodzieżą z Tychów. Jak doszło do tej współpracy? 

Czesław Mozil: To projekt „Grajkowie przyszłości”, który wymyśliłem już kilka lat temu. To był mój mały bunt wobec wszechobecnych koncertów świątecznych w naszym kraju. Chciałem, żeby te świąteczne piosenki były też troszeczkę edukacyjne. W Polsce temat „święta” jest przedstawiamy tylko pięknie, miło i przyjemnie, a przecież nie zawsze tak jest. Nie wszyscy mają piękne święta. To, że u nas w rodzinie jest dobrze i ciepło, nie znaczy, że u sąsiada też tak jest. Wychowałem się w Danii, gdzie z dziećmi porusza się także te trudniejsze tematy, więc to była moja pierwsza inspiracja.

Druga też była duńska. W Danii bardzo popularne są tzw. kalendarze adwentowe. Gdy nadchodzi pierwszy grudnia, w telewizji ruszają dwudziestoczteroodcinkowe seriale czy to wieczorynka dla dzieci, czy serial komediowy, czy inny program. Wszystkie kończą się 24 grudnia. To się zrobiło tak modne i kultowe, że coraz więcej artystów robi takie „kalendarze”, projekty złożone z dwudziestu czterech części. Więc ja też chciałem zrobić taki muzyczny kalendarz adwentowy. Nawiązałem współpracę ze szkołami i zespołami w różnych miastach. Chyba w każdym, nawet najmniejszym miasteczku jest jakaś grupa dzieciaków, które zajmują się muzyką, grają i śpiewają. I mają nauczyciela, który zaraża ich pasją (nawiasem mówiąc, mam dla tych nauczycieli ogromny podziw i szacunek, robią niesamowitą robotę). Ten kontakt z młodzieżą okazał się cudowny. Nagraliśmy płytę Kiedyś to były święta, z dwudziestoma czterema utworami. Zagrało na niej ponad czterysta pięćdziesiąt dzieci z dziewiętnastu różnych miast. Dostaliśmy Fryderyka za najlepszą płytę młodzieżową, ale na początku nikt tej płyty nie chciał wydać, bo to był zbyt kosztowny projekt. W końcu sam ją wydałem i spłacałem potem kolegów z branży przez dwa lata (śmiech). Nie był to żaden biznes, ale miałem z tej pracy ogromną frajdę. W Tychach zagramy właśnie repertuar z tej płyty. Przyjadę ze swoimi muzykami, a towarzyszył nam będzie tyski chór dziecięcy i młodzieżowy, prowadzony przez Rafała Białasa. Nie będziemy śpiewać tradycyjnych kolęd, ale liczę na to, że kogoś zainspirujemy.

Ta idea, że dzieci grają dla dzieci, jest mi bardzo bliska. Ja sam postanowiłem zostać muzykiem, gdy zobaczyłem na koncercie szkolnym występ kolegi, który grał na akordeonie. Powiedziałem wtedy do mamy, że ja też chce grać na tym instrumencie. Więc to jest wielka siła, młodzież może inspirować młodzież. Nie trzeba od razu być wielkim, profesjonalnym muzykiem, chodzi o to, by czerpać z muzyki radość i uczyć się wrażliwości, to się zawsze w życiu przyda. Chciałem w taki sposób podejść do koncertów świątecznych. Spuścić trochę ten „balon”.

To też jest chyba podejście trochę inspirowane Europą Zachodnią. Na jarmarkach np. w Niemczech często widzi się dziecięce zespoły zamiast wielkiej sceny i supergwiazd. 

Dokładnie tak. Chciałbym trochę zmienić to podejście. Tu najważniejszymi gwiazdami będą ci młodzi ludzie, którzy z nami zaśpiewają. Oni często nawet nie kojarzą, kto to jest ten pan Czesław. Jeżeli w ogóle mnie znają, to jako bałwanka Olafa z Krainy lodu czy Lenia z Akademii Pana Kleksa. Ja tu nie jestem żadną gwiazdą, gramy sobie razem i mamy z tego frajdę.

Koncertowanie z projektem „Grajkowie przyszłości” to dla mnie nowość i pewna zmiana. Nagraliśmy już dwie płyty, ale koncertów nie mieliśmy dotąd za dużo. Dopiero w tym roku postanowiliśmy ten projekt bardziej promować i proponować go miastom. Cieszę się, że i miasto Tychy zechciało się w to zaangażować, bo mam do Tychów wielki sentyment.

Miło to usłyszeć. Za co pan lubi Tychy? 

Przede wszystkim przez ludzi. Mam tu świetne kontakty. Już od dłuższego czasu mam przyjemność grać z dziewczynami z Sonos Kwartet: Martą Huget-Skibą, Anną Grzybałą, Joanną Urbańską-Miksztą i Małgorzatą Hlawsą. Właśnie zaczynamy wspólną trasę z projektem „Herbert kameralnie”. To program opracowany do poezji Zbigniewa Herberta, a autorem aranżacji jest Miłosz Wośko.

Nagraliście do tego projektu dwa teledyski w tyskim Browarze Obywatelskim. 

Tak, to była taka inicjatywa dziewczyn z Sonos Kwartet, głównie Marty Huget-Skiby (projekt otrzymał dofinansowanie w ramach Tyskiego Banku Kultury w 2024 r. – red.). Znaliśmy się wcześniej, bo dziewczyny grają w Orkiestrze AUKSO i nasze drogi często się przecinały. Po tych teledyskach stwierdziliśmy, że fajnie byłoby ten program zaprezentować publiczności. Tak więc projekt żyje, właśnie zaczynamy z nim koncertować i to jest wspaniałe.

Kształcił się Pan muzycznie w Danii i to tam pojawiła się ta miłość do akordeonu. Czy jest to tam popularny instrument? W Polsce ostatnio zyskał na popularności, ale były czasy, że był kojarzony bardziej z przygrywaniem na urodzinach niż z salami koncertowymi. 

Myślę, że w Danii czy Niemczech jest pod tym względem podobnie. Gdy zacząłem występować z akordeonem w 2008 roku, to czasem po koncertach przychodzili do mnie akordeoniści, nauczyciele muzyki i dziękowali mi. Mówili: „pan nawet nie wie, ile to dla mnie znaczyło”. Być może przyczyniłem się do tego, że zrobił się ruch i zainteresowanie wokół akordeonu, chociaż w Polsce jest mnóstwo wspaniałych ambasadorów tego instrumentu.

Jeden z nich, Marcin Wyrostek, także zagra na tyskim jarmarku.  

Tak, to na pewno świetny przykład. Mam nadzieję, że i ja do tych ambasadorów należę. Ale też uważam, że akordeon ma swoje miejsce w muzyce i nie wszędzie pasuje. Strach myśleć, co by było, gdyby Beatlesi grali na akordeonach. Oni na szczęście grali na gitarach, ale ja się w akordeonie zakochałem i wiele mu zawdzięczam. Dzięki niemu poszedłem na studia. Bo nie wiem, czy bym się nadawał na takie zwykłe studia, inne niż muzyczne.

Dobrze, no to teraz z innej beczki. Jak Pan spędza święta? W trasie czy w zaciszu domowym?

W zaciszu domowym, bez dwóch zdań. Nie zawsze tak jest. Moja rodzina mieszka w Danii, rodzina żony też jest rozproszona i jeżeli chcemy wspólnie świętować, to trzeba wybrać jakieś miejsce. I często było tak, że wspólnie gdzieś wyjeżdżaliśmy, na przykład w ciepłe kraje (o tym jest piosenka Ucieczka do Egiptu z płyty Kiedyś to były święta). Ale ten rok był bardzo intensywny i naprawdę mało bywałem w domu, więc te święta spędzamy z żoną w naszym domu, na warszawskiej Pradze. Będziemy tylko my i nasze dwa koty. Chcemy odpocząć, wspólnie pogotować. Potrawy na pewno będziemy jeść tradycyjne, polskie.

Czyli będzie świąteczna przerwa od pracy?

Tak, ona jest nam bardzo potrzebna i bardzo się na to cieszę. W moim przypadku ta przerwa będzie trwała chyba aż do 5 stycznia. Potem już wracam do pracy.

Jak świętujecie, do jakich tradycji i zwyczajów jesteście przywiązani? 

Z żoną mamy pewną tradycję – nie dajemy sobie prezentów na święta. I bardzo to polecam. Oczywiście wiem, że to tak łatwo powiedzieć. Są przecież oczekiwania rodziny, też byłem dzieckiem i pamiętam, że w święta najważniejsze były prezenty. Ale teraz mam czasem wrażenie, że to jest jakaś rywalizacja, kto będzie miał najbardziej wypchane torby w galerii handlowej. Nie wyobrażam sobie takiego biegania za prezentami.

Pamiętam z dzieciństwa, że moi rodzice zawsze na święta byli bardzo zestresowani (o tym nagraliśmy piosenkę Łańcuchy jak kluchy). I dlatego teraz z żoną staramy się przełożyć akcenty. Może będziemy mieć choinkę, może nie (mamy przecież koty). Może będzie jakiś prezent, może nie. Nie przejmujemy się tak bardzo, ale za to bardzo cieszymy się na święta. Bo to będzie czas, gdy telefon firmowy nie będzie dzwonił. Będziemy mogli po prostu być razem i się cieszyć.

A więc zachować umiar, nie dać ogarnąć szaleństwu i być razem – rozumiem, że to będą Pańskie życzenia na święta dla czytelników.

Tak. Dokładnie tak. Żeby słuchać się nawzajem i zatrzymać się chociaż na chwilę. Choć nie jest łatwo, wiem.

Z Czesławem Mozilem rozmawiała Sylwia Witman

Fot. Magdalena Borucka

Pełen program Tyskiego Jarmarku Bożonarodzeniowego, podczas którego wystąpi Czesław Mozil z projektem „Grajkowie przyszłości” znajduje się tutaj. 

W niczym to jednak nie szkodzi, by jeszcze raz przypomnieć sobie wybrane – oczywiście subiektywnym spojrzeniem redaktorki – wydarzenia 2025 roku ze świata kultury.

W styczniu 2018 roku himalaista Tomasz Mackiewicz – jedna z najoryginalniejszych polskich postaci związanych z wysokimi górami – zdobył szczyt ośmiotysięcznika Nanga Parbat. Była to jego siódma próba zdobycia tej góry, tym razem udana. I ostatnia – Mackiewicz podczas zejścia uległ chorobie wysokościowej i został na swojej górze marzeń na zawsze.

W styczniu 2025 roku, dokładnie w siódmą rocznicę zdobycia szczytu przez Mackiewicza, na scenie Teatru Małego w Tychach miała miejsce prapremiera spektaklu Hibernacja, zainspirowanego historią himalaisty-outsidera. Przedstawienie, wyprodukowane w ramach Tyskiego Festiwalu Monodramu MoTyF, zachwyciło widzów scenografią, wyrazistą grą aktorską Krystiana Durmana i oryginalnym – jak sam bohater – ujęciem tematu zmagania się z górą i z osobistymi demonami. Spektakl został w marcu zaprezentowany w nurcie mistrzowskim podczas festiwalu MoTyF – obok m.in. poruszającego monodramu Marii Seweryn Na pierwszy rzut oka.

W marcu spotkała nas bardzo miła niespodzianka – miesięcznik „Ramy Kultury” został nagrodzony Grand Prix w prestiżowym konkursie „Kryształy PR”. Nasz miesięcznik pokonał naprawdę zacną konkurencję i zdobył tytuł „Najlepszej gazety miejskiej”. Nagrodę odebrała podczas gali w Toruniu dyrektor Miejskiego Centrum Kultury w Tychach Małgorzata Król.

W maju Muzeum Miejskie w Tychach świętowało swoje dwudziestolecie. Na zorganizowanej z tej okazji wystawie Tyski kalejdoskop można było zobaczyć najciekawsze i najbardziej różnorodne obiekty ze zbiorów muzeum. Natomiast we wrześniu nastąpiła zmiana na stanowisku dyrektora tej placówki. Po jedenastu latach z muzeum pożegnała się Aleksandra Matuszczyk, a stery przejęła od niej Anna Syska.

W czerwcu do kalendarza tyskich imprez triumfalnie powróciło Święto Miasta. Jak za dawnych czasów, przez dwa dni pod Żyrafą bawiły się tysiące osób, a na scenie zagrały gwiazdy reprezentujące różnorodne obszary muzyczne: Sławomir, Cleo, Lanberry, Łydka Grubasa i Paktofonika.

W roku 2025 konkurs i wystawa Tychy Press Photo świętowały swoje – a jakże – dwudziestopięciolecie. Teatr Mały (w strukturach którego działa Galeria OBOK – gospodarz TPP) jest nieco starszy. W tym roku obchodził 60. urodziny. O dobrej formie sześćdziesięciolatka mogą świadczyć zrealizowane kolejne edycje festiwali MoTyF (o czym powyżej), LOGOS (poświęcony tym razem twórczości Ewy Demarczyk) czy Tyskie Spotkania Teatralne (z udziałem m.in. Kamilli Baar i Adama Sajnuka).

Inne tyskie instytucje kultury także mają się czym pochwalić. Orkiestra AUKSO do swojej imponującej już kolekcji Fryderyków dołączyła dwie kolejne statuetki, dla dwóch „Albumów roku”: za płytę CONNECTIONS w kategorii muzyka koncertująca i płytę Album rodzinny (dzieło Jerzego Kornowicza do libretta Michała Rusinka) w kategorii muzyka współczesna. Odbyła się też kolejna wspaniała edycja festiwalu Auksodrone.

Lotów nie obniżył też Festiwal Teatrów Niezależnych Andromedon, podczas którego tyski Teatr HoM zaprezentował w tym roku premierowo Lot na kukułczym gniazdem w wersji plenerowej.

Laureatami tegorocznych Nagród Prezydenta Miasta w Dziedzinie Kultury zostali: Michał „Misza” Czorny (aktor, tancerz i choreograf, znany tyskiej publiczności z takich produkcji, jak Colargol. To nie bajka, Popioły. Milenium czy karma) i Hania Derej (kompozytorka, pianistka i aranżerka). Tytułem Tyskiego Ambasadora Kultury uhonorowano maestro Henryka Jana Botora, a przyznanym po raz pierwszy tytułem Mecenasa Kultury wyróżniono firmę Invenio. Warto dodać, że tym razem wręczono nowe statuetki „Tychy od A do Z”, według projektu Tomasza Wenklara.

Tyskie grono profesjonalnych artystów plastyków powiększyło się w tym roku o dwie postacie, których obszernie przedstawiać nie trzeba, bo ich twórczość jest w Tychach (i nie tylko) dobrze znana. Jednak przez wiele lat tworzyli jako tak zwani amatorzy. W tym roku Aneta Mlaś i Bartosz Hadryś pomyślnie obronili własne dorobki twórcze przed komisją Związku Polskich Artystów Plastyków i zostali członkami ZPAP, co czyni ich – teraz już oficjalnie i w pełni zasłużenie – zawodowcami.

Na koniec warto wspomnieć, że mamy w tym roku wielkie powody do dumy, jeśli chodzi o projekty artystyczne realizowane w ramach Tyskiego Banku Kultury. Film Poczekajmy jeszcze chwilę młodej reżyserki Wiktorii Kwoki zdobył nagrodę dla Najlepszego Międzynarodowego Filmu Krótkometrażowego na Festiwalu Filmowym Cindependent w Cincinnati, a niedawno otrzymał też nominację na Oscar qualifying Thomas Edison Film Festival – także w Stanach Zjednoczonych. Natomiast projekt muzyczny Herbert 3.0 Kameralnie, zrealizowany przez tyski Sonos Kwartet we współpracy z Czesławem Mozilem, zaczyna właśnie ogólnopolską trasę koncertową.

Drodzy Czytelnicy, dziękujemy, że byliście z nami kolejny rok. Do zobaczenia w styczniu.

PS. Pamiętajcie, by zaopatrzyć się w Kartę Mieszkańca „AZetkę” – będą zniżki na kulturę!

Sylwia Witman

Fot. Michał Janusiński