Pamiętam tę drogę, którąśmy z Miszą przeszli – drogę przez mękę.

Chodziło o pomoc w znalezieniu przestrzeni do grania. Żeby wystawić spektakl. Chodziliśmy od jednego biura do drugiego, tłumacząc się, prosząc, odbijając się od ściany, nie da się, nie da się, nie da się.

Żeby dopełnił się akt kreacji, trzeba wejść na drogę i trzeba ją przejść. A jest to droga pełna pułapek, zasadzek. I pełna Arlety.

Arleta – bohaterka wszystkich instytucji.

W podanym przez was terminie mamy czyszczenie wykładziny na widowni. A szczerze mówiąc, ten wasz akt kreacji nikomu nie jest potrzebny.

Człowiek przychodzący do teatru wyobraża sobie: „ach, artyści! Takim artystom to dobrze! Mają swoją artystyczną wizję i ją realizują, i są spełnieni. Spełniają marzenia”.

Dopamina ukazuje dzieło od strony podszewki.

Od strony Arlety, od strony Dozorcy, który przerywa próbę w pół słowa, ponieważ ktoś zniszczył „dźwi”.

Droga przez mękę w Dopaminie nie polega na mierzeniu się z własnym geniuszem, na wyłapywaniu tego, co drży w powietrzu i tłumaczeniu na słowa ludzkie. Droga przez mękę w Dopaminie to walka z ciągłym rozkojarzeniem, to niekończący się tor przeszkód tak prozaicznych, że aż wstyd powiedzieć. To rwany, rwany proces, wyrwany z tysiąca nieustannych szarpnięć, szarpania się z otaczającą rzeczywistością, z telefonem, który jest naszym panem, naszym dozorcą, Arletą, Matyldą. Z niekończącymi się dzwonkami powiadomień. Z niebieskim światłem ekranu. Z Arletą. Z „dźwiami”. Z Arletą. Z brakiem przestrzeni, z brakiem powietrza, z brakiem czasu. Ze śmiercią, która ma twarz Arlety.

Walka ze śmiercią dziś to walka z poszatkowaniem. Z totalnym, absolutnym, horrendalnym i absurdalnym poszatkowaniem, które przemienia wszystko w mielonkę, w spam. Dzisiejszy akt kreacji to droga przez spam, drążenie korytarzy w niekończących się zwałach mielonki.

Spam atakuje z każdej strony, z dołu, z góry, z prawa, z lewa i od wewnątrz, ponieważ zalągł się już wewnątrz nas. Zainstalował swoje czujki, które dzwonią, sygnalizują, świecą, mrugają, szatkują, rozpraszają.

Kiedy Misza przyniósł pierwsze sceny swojej Dopaminy na zajęcia Szkoły Pisania Sztuk w Teatrze Śląskim, płakaliśmy ze śmiechu. Płakaliśmy. Płakaliśmy, bo to wszystko prawda. To się wszystko zdarzyło, zdarza, będzie zdarzać. Może kiedyś, kiedyś w legendarnych czasach piastowskich, gdy świat był jeszcze malutki, zielony akt kreacji wyglądał inaczej. Siedział artysta i dumał, i strzelał jak pąk cudnym kwiatem. Dziś światełka, sygnalizacja, Dozorca, „dźwi”, Arleta, „komu potrzebna wasza sztuka”. Wariactwo, absurd, chaos.

Intuicyjne szukanie bliskości. Cała druga część Dopaminy, ta poważniejsza, ta nieśmieszna to przypadkowe natknięcie się na możliwość bliskości pomiędzy człowiekiem, a człowiekiem. W całym absurdzie nieustających dopaminowych bodźców rozrywających skupienie, pamięć, myśl, wszystko nagle wydarza się spotkanie. Poszatkowany dopaminą reżyser Wincenty z poszatkowaną Matyldą i jej obłędnymi historiami o świnkach, totalnie bezsensownymi, jak wszystko. A może sensownymi? A może w tym bezsensie jest sens? Kto to wie? Może Matylda wie? Może nie umie wyrazić, może nie umie się skomunikować. Próbują się znaleźć. Próbują intuicyjnie, jakimś psim swędem, szóstym zmysłem odkopać, Wincenty i Matylda, zgubiony, poszatkowany kanał komunikacji pomiędzy człowiekiem i człowiekiem. Dzięki temu kawałek świata ma szanse ocaleć. I nawet szer… szerszeń, ta wypustka żywiołu przyrody, która też jest przeciwko, też jest elementem drogi przez mękę, bo nawet żywioły są przeciwko nam i szatkują, utrudniają, uniemożliwiają, nawet on ocaleje, daje się oswoić i zaakceptować. To najważniejsze, co się tu wydarza, ta możliwość porozumienia, udrożnionego kanału komunikacji, która ocala świat. Na początek ocala szerszenia. Dopamina to rzecz o tym, jak trudno, jak niemiłosiernie trudno, jak masakrycznie trudno jest wygrzebać się z tej absurdalnej, chaotycznej, poszatkowanej magmy, żeby się spotkać, żeby spróbować porozmawiać w tym odkopanym komunikacyjnym kanale, żeby odnaleźć połączenie pomiędzy człowiekiem, a człowiekiem, pomiędzy twórcą, a dziełem, pomiędzy dziełem, a widzem, pomiędzy widzem, a widzem, pomiędzy widzem, a światem, pomiędzy światem, a człowiekiem, pomiędzy szerszeniem.

Usłyszcie to! Zobaczcie! Poczujcie! Tę nieznośność chaosu, w którym toniemy na co dzień. Tę dopaminową magmę, która nas szatkuje na cząstki, zamienia w mielonkę, w spam. Zatopcie się w tym spektaklu, żeby razem z nim, razem z nimi, z Wincentym, z Matyldą, z szerszeniem, wbrew wszystkiemu, wbrew całej, potężnej mocy Arlety, Dozorcy i wielkiej szatkownicy świata jakimś wielkim, niesamowitym wysiłkiem choćby na chwilę, na moment wydostać się z tej magmy, razem, wspólnie, znajdując połączenie między człowiekiem i człowiekiem i pomagając sobie unieść się na tyle, żeby zaczerpnąć powietrza.

Skupcie się! Skupcie się! Bo zatoniecie na amen! Trzeba się skupić na tyle, żeby ułożyć układankę. To pasuje do tego, tamto do tamtego. Wszystko jest połączone, tylko trzeba przestać dać się tak szatkować, bo inaczej umyka, umyka, umyka. „Najgorzej, jak rozjebie się na trzech ostatnich puzzlach”.

Na waszym miejscu zabrałbym się do roboty. Teraz!

Z wielką, wielką radością obserwuję, jak Misza działa. Jak walczy. Jak się przedziera. Jak zwycięża. Z całym zespołem Dopaminy jak zwyciężają. Jak im się udaje uchwycić. Pomimo tego wszystkiego, co zabiera, rozprasza, przeszkadza, rozwala na małe kawałki bez cienia litości, nieludzko.

Ja też, maluchu. Ja też.

Idźcie na Dopaminę!

Artur Pałyga

Spektakl odbędzie się 27 listopada o godz. 17.00 w ramach 52. Tyskich Spotkań Teatralnych. Więcej informacji na ten temat tutaj.

Foto: Włodzimierz Chrzanowski

Te osiem jesiennych dni to termin 52. już edycji Tyskich Spotkań Teatralnych – festiwalu, który swój początek miał w 1973 roku i – choć to data dość odległa – wcale nie wykazuje spodziewanej dla tego wieku zadyszki.

Tyskie Spotkania Teatralne pojawiły się z potrzeby. Potrzeby działaczy rządzącej niepodzielnie w okresie słusznie minionym Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Tychy przedstawiane były jako wzorcowe miasto socjalistyczne, w Komitecie Wojewódzkim PZPR wymyślono więc, że taki sztandarowy ośrodek powinien mieć cykliczną imprezę teatralną. Pomysłem zarażono szefową śląskich struktur Towarzystwa Kultury Teatralnej Otylię Czerny i to dzięki jej energii wiosną 1973 roku można było zaprosić widownię na Majowe Spotkania Teatralne.

Chwała Bogu, zrezygnowano wtedy z innego związanego z festiwalem pomysłu komunistycznych władz, by spektakle wystawiać w… halach tyskich fabryk i zakładów pracy. Spotkania szczęśliwie trafiły ostatecznie na scenę Teatru Małego, gdzie goszczą do dziś. Przypomnijmy, że na największe uznanie pierwszego festiwalowego jury zasłużył spektakl komediowy Moja żona Penelopa spółki autorskiej Gozdawa–Stępień, z którą do Tychów przyjechał Teatr Reduta Śląska, działający przy ZDK Huty Kościuszko.

Rok później impreza odbyła się pod nazwą Majowe Spotkania Teatrów Amatorskich, a funkcjonującą do dziś nazwę Tyskie Spotkania Teatralne poznaliśmy w roku 1975, podczas trzeciej edycji, która zresztą przyjęła formułę przeglądu amatorskich zespołów… kabaretowych, utrzymała się ona aż do roku 1982. Każdego roku przez dwa majowe dni sala Teatru Małego trzęsła się od śmiechu, w czym swój udział miały też tyskie zespoły, jak choćby kabaret Cegiełka z Międzyspółdzielczego Domu Kultury, czyli dzisiejszego SDK Tęcza.

W czasie stanu wojennego było jasne, że impreza kabaretowa nie ma racji bytu, ale TST  się odbyły. Jak twierdzi niestrudzony badacz tyskiego życia kulturalnego Marcin Stachoń, organizatorom udało się przeforsować organizację festiwalu, bo sprytnie wpletli w jego program seminarium z okazji stulecia polskiego ruchu robotniczego. W ramach czterodniowego już wtedy festiwalu w czerwcu 1982 roku mieliśmy zarówno wykłady o tradycjach teatru robotniczego na Śląsku, jak i wartościowe, znakomite spektakle, by wymienić tylko zwycięzcę przeglądu słynny Dzień ćpuna Amatorskiego Teatru Ruchu i Pantomimy Migreska z Tychów, który pod wodzą nieodżałowanego Zbigniewa Skorka sięgnął po tytuł „Spektaklu roku województwa katowickiego”. W latach 80. laury TST dla tyskich grup zdobywały jeszcze m.in. Teatr Pięciu Kroków prowadzony przez Andrzeja Rauszera oraz Teatr Nauczycielski Belfer Sławomira Żukowskiego. Na marginesie sukcesu belfrowskich Upiorów w 1989 roku wspomnieć warto, że jury nie przyznało wówczas drugiej nagrody, aby podkreślić różnicę poziomów dzielącą teatr Żukowskiego od konkursowej reszty świata.

I tak przez kolejne wiosny Tyskie Spotkania Teatralne krzepły, zmieniały formułę (w latach 90. usunięto z przeglądu przedstawienia dla dzieci i zastąpiono je występami teatrów ludowych; w pewnym okresie zapraszano także teatry polonijne, najczęściej zza wschodniej granicy, ostatnio zmieniono termin Spotkań z wiosny na jesień), ale jedno pozostawało niezmienne: to było zawsze wielkie święto teatru! Czasem poziom był wyższy, czasem niższy, ale dzięki festiwalowi mieliśmy – i wciąż mamy – przegląd tego, co dzieje się aktualnie w teatrze nieinstytucjonalnym, już nie tylko na Śląsku, bo od lat TST mają formułę ogólnopolską.

Warto więc poświęcić tych kilka nadchodzących listopadowych dni, by odwiedzić Tyskie Spotkania Teatralne i zobaczyć., co w teatrze piszczy.

Wojciech Wieczorek

Foto: Ireneusz Kaźmierczak

Męskość jest tematem przewodnim 52. Tyskich Spotkań Teatralnych, które odbędą się w dniach 22–29 listopada. Jednym z prezentowanych podczas festiwalu spektakli będzie Niemęski w reżyserii Darii Kubisiak. O odchodzeniu od patriarchalnych wzorców, sile wrażliwości i teatrze, który potrafi zmieniać rzeczywistość, rozmawiamy z Grzegorzem Mielczarkiem, aktorem, pedagogiem i rektorem Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie.

Zacznijmy od samego tytułu spektaklu Niemęski. To słowo, które często pojawia się jako zarzut, czasem wręcz obelga. Czym dla Pana jest „niemęskość”? Czy po pracy nad spektaklem to określenie nabrało nowego znaczenia?

Zdecydowanie. Przede wszystkim zmierzyliśmy się z tematem, który dotyczy nas wszystkich – z odchodzeniem od patriarchalnych wzorców, które przez wiele lat definiowały społeczną pozycję mężczyzny. Mam poczucie, że jesteśmy świadkami upadku pewnego porządku i nie ma już od tego odwrotu. Oczywiście są środowiska, które próbują go za wszelką cenę zachować, ponieważ postrzegają zmianę jako zagrożenie dla pozycji mężczyzn. Gdybyśmy zaczęli od tego, czym jest męskość, podejrzewam, że bardzo szybko ugrzęźlibyśmy w stereotypie, od którego chcę odejść jak najszybciej. Męski, czyli jaki? Mocny, silny, agresywny, władczy, dominujący, niemający przestrzeni na inność, różnorodność, słabość? A przecież to ogromne ograniczenie, wręcz zaprzeczenie człowieczeństwa. Żyjemy w czasach, w których ponownie do głosu dochodzą siła i agresja, a jednocześnie rozwijamy technologie w nieprawdopodobnym tempie. Powiedziałbym jednak, że nie boję się o rozwój technologiczny, lecz o rozwój człowieczeństwa. O to, żebyśmy nie zatracili czegoś, czego maszyny nie mają – empatii, kruchości, zdolności budowania autentycznych relacji. Dlatego poczytuję sobie za wielki przywilej, że jako aktor, ale też jako mężczyzna, mąż i ojciec, mogłem uczestniczyć w tym przedsięwzięciu. Mam nadzieję, że nasza praca stanie się dla kogoś impulsem do przyjrzenia się sobie i zakwestionowania przekonań, które dotąd wydawały mu się oczywiste.

Przez pokolenia mężczyzn wychowywano w przekonaniu, że męskość to siła, niezależność i ukrywanie słabości. Tymczasem aktorstwo wymaga niemal czegoś przeciwnego – emocjonalnej otwartości i gotowości do odsłaniania siebie. Czy środowisko teatralne daje mężczyznom większą swobodę w wyrażaniu emocji?

Tak. Przymierzając role, człowiek dostrzega inne ludzkie kondycje. Użycza postaci swojego głosu i wrażliwości, ale jednocześnie zaraża się innym człowiekiem. To powoduje, że artyści teatru są, mam takie wrażenie, bardziej empatyczni. Jakby ten ludzki radar był lepiej nastawiony, bardziej czujny. Ktoś powie, że zawody artystyczne są „niemęskie”. I znów szufladkujemy. Chcemy wszystko zdefiniować, domknąć, nazwać, często dla wygody. A przecież w różnorodności, w inności, w czymś, co wykracza poza schemat, jest wielka siła. Artyści mają tę szansę – albo są zmuszeni przez uprawianie tego zawodu – żeby nie definiować wszystkiego zero-jedynkowo. Nie ukrywajmy, że czasami mamy gorszy dzień, że jest przestrzeń na znak zapytania, na jakąś nieumiejętność. My i tak składamy się ze słabości. To, że czasami obnażymy swoją niemoc, nas uszlachetnia i uczłowiecza. Stajemy się ludźmi prawdziwymi i godnymi zaufania. Paradoksalnie ci, którzy na scenie przybierają maski, wyzwalają się z potrzeby przybierania ich w życiu.

Za tekst i reżyserię Niemęskiego odpowiada Daria Kubisiak. To opowieść o męskich doświadczeniach tworzona z kobiecej perspektywy. Przez lata to często mężczyźni opowiadali w teatrze historie kobiet, tutaj sytuacja w pewnym sensie się odwraca. Na ile ten spektakl mówi o tym, jak mężczyźni widzą siebie, a na ile o tym, jak postrzegają ich inni?

Życzyłbym sobie, żeby więcej mężczyzn dotykało tego tematu, żebyśmy z męskiej perspektywy o tym mówili. Teraz rzeczywiście zostaliśmy zaproszeni do tej podróży przez kobietę i to jest jej perspektywa. Jest w tym piękny gest pewnej prowokacji. Daria proponuje swoją intelektualną podróż, swoje doświadczenie i dzięki nam przygląda się męskości. Może to też spowodować potrzebę, żeby kamerę ustawić pod innym kątem, w innym oświetleniu. Bo nasza perspektywa może być inna. Daria zmusza nas do poszukiwania odpowiedzi. Życzyłbym teatrowi i nam, żeby ten temat był podejmowany, żebyśmy w nim meandrowali, bo to jest społecznie i kulturowo konieczne. Wierzę, że taki gest teatralny potrafi uruchomić rozmowę. Widzimy spojrzenia par, które być może mają nieprzepracowane tematy. To początek rodzinnej i społecznej rozmowy. Teatr pozwala używać języka skojarzeń, języka poetyckiego, który przenosi rozmowę na poziom inny niż radykalne okrzyki i toporne wymachiwanie sztandarem „męskości”.

Czy wierzy Pan, że teatr ma rzeczywistą moc zmieniania świata, czy raczej pozwala nam lepiej zrozumieć rzeczywistość?

Głęboko wierzę, że ma moc zmieniania. Nie tak spektakularną jak działania militarne czy gospodarcze, ale nieprawdopodobnie subtelną. To nie działa natychmiast. Teatr uruchamia w człowieku pewne pokłady, które może były zastygłe, nieodkryte, zapomniane. Często zostaje z nami powidok, coś, co kiełkuje i rodzi się dopiero z opóźnieniem. Podobnie muzyka – działa na nas, nawet kiedy nie znamy języka. Każde wyjście do teatru, galerii, na koncert niesie ze sobą dobro obcowania z materią, która zasiewa w nas znaki zapytania. A społeczeństwo, które się emocjonalnie wygasza, jest łatwiejsze do manipulacji, do przyjmowania nieprawdy. W dobie fake newsów walczmy o człowieczeństwo, a nie poddawajmy się temu, co podsuwają algorytmy. Teatr jest żywym spotkaniem aktora z widzem. Ten analogowy wymiar spotkania jest w tych czasach bezcenny.

Jako rektor Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie obserwuje Pan kolejne pokolenia aktorów. Coraz więcej mówi się o granicach, podmiotowości studentów i zmianie tradycyjnej relacji między pedagogiem a uczniem. Czy zmienia się również samo nauczanie aktorstwa?

Zmienia się, oczywiście. Zmienia się język komunikacji młodego pokolenia. Ale przede wszystkim zmieniło się – i to jest dla mnie bardzo ważne – wyczulenie na drugiego człowieka. Mamy w szkole mechanizmy po to, żeby studenci czuli się komfortowo, bezpiecznie. Trzeba słuchać młodego pokolenia. Młodzi ludzie potrafią precyzyjnie mówić o swoich potrzebach. Cieszę się, że nie krępujemy się mówić o potrzebie zmian. To obopólna piękna nauka. Relacja między studentem a pedagogiem musi być obudowana szczerością i prawdą. Nie mistrz–uczeń, lecz człowiek–człowiek. Szukajmy autentyczności, nie hierarchizowania, które pozycjonuje nas na fałszywej szachownicy.

Zwykle rozmawiamy o tym, czego młodzi ludzie mogą nauczyć się od mistrzów. Chciałabym odwrócić tę perspektywę: czego Pan, jako aktor i pedagog, nauczył się od swoich studentów?

Moi pedagodzy mówili, że uczenie się od młodszych kolegów jest zaszczytem. Teraz mogę powiedzieć to samo. To coś bardzo ożywczego i pięknego. Młodzi ludzie przychodzą ukształtowani przez relacje, książki, muzykę, filmy. Widzą świat inaczej. To permanentna nauka postrzegania świata, a co za tym idzie – również komunikowania się na scenie. Uważam zresztą, że zadaniem pedagoga nie jest formatowanie młodego człowieka na własne podobieństwo. Nie chodzi o to, żeby wszyscy studenci myśleli tak samo, grali tak samo czy patrzyli na teatr oczami swojego mistrza. To byłoby ogromne zubożenie. Wolę myśleć o pedagogu jako o kimś, kto pomaga młodemu artyście odkrywać i rozwijać własną wyobraźnię. Kto podpowiada, sugeruje, czasem bardzo subtelnie wskazuje nowe możliwości, ale nie narzuca gotowych rozwiązań. Najpiękniejszy moment w pracy pedagoga przychodzi chyba wtedy, gdy student odkrywa przestrzeń, do której jego nauczyciel sam nigdy nie dotarł. Gdy dzięki odpowiedniemu prowadzeniu, ale przede wszystkim dzięki własnej intuicji, talentowi i odwadze, zaczyna przekraczać granice swojego mistrza. Wtedy można powiedzieć, że wykonało się dobrą pracę. Nie ukształtowało się kogoś na własny obraz, ale pomogło mu stać się sobą.

Na koniec wróćmy do początku naszej rozmowy. Czy potrzebujemy dziś definiować, co jest męskie, a co niemęskie?

No właśnie nie. Dlatego użyłem tylu słów, z których zapewne pani wytnie sporą część i będzie szukać esencji! Uciekałbym przed definiowaniem. Im mniej definicji, które miałyby określać człowieka, tym lepiej. Niech człowiek będzie człowiekiem, a człowieczeństwo człowieczeństwem. Niech to będą kategorie podstawowe. A „męski”, „niemęski” – komu to jest potrzebne? Definicje szufladkują. Jedni w swojej szufladzie czują się komfortowo, ale inni czują się zamknięci w hermetycznej klatce i pytają: „Dlaczego świat mnie tam zamknął?”. Człowiek pozbawiony wolności jest człowiekiem smutnym, a czasami może stać się również człowiekiem groźnym. Dlatego wolność jest nam tak bardzo potrzebna. Wolność do bycia sobą, do odkrywania własnej wrażliwości, do nieustannego poznawania świata i drugiego człowieka. I właśnie tej wolności powinniśmy bronić.

rozmawiała Monika Wieczorek

Program 52. Tyskich Spotkań Teatralnych, które odbędą się w dniach 22–29 listopada dostępny jest tutaj.

Pierwsza odsłona imprezy poświęconej młodym została zorganizowana w 2024 roku jako Festiwal Literatury Young Adult Rozpiszmy.sie z inicjatywy młodej pisarki z Tychów Julii Hantulik. „W tym roku wychodzimy poza stricte literaturę, dlatego nazwaliśmy to wydarzenie YUVA: Biblioteczne Dni Młodzieżowe. Słowo yuva w sanskrycie oznacza młodość – wyjaśnia Tetiana Kovalenko z Działu Promocji MBP Tychy. – Naszym celem jest zachęcenie młodzieży do przyjścia do biblioteki (nie tylko po książki, ale również po to, by po prostu spędzić czas m.in. w niedawno stworzonej Strefie Młodzieżowej. Podczas tych dni planujemy zbadać grunt, czyli podpytać młodych Tyszan, jakie są ich oczekiwania wobec biblioteki”.

W programie znajdą się spotkania autorskie, turniej gier bitewnych, warsztaty literackie, warsztaty komiksowe dla młodzieży i dorosłych. Wśród propozycji warto wymienić m.in. spotkanie z Radosławem Rakiem (autorem powieści i opowiadań, zdobywcą Nagrody Literackiej Nike w 2020 roku), skupione wokół gry książkowej Dunder albo kot z zaświatu, w której akcja rozwija się na podstawie decyzji czytelnika. Wśród gości będą też Wojciech Grabowski – autor książek Zrozumieć ramen i Poznaj Japonię, który prowadzi kanał Top Gar na YouTube. Ostatniego dnia imprezy (w sobotę, 21 listopada) tyską Mediatekę odwiedzą rysownicy, scenarzyści, twórcy czy wydawcy, a także autorzy książek. Nie zabraknie również strefy wystawców, którzy będą mieli do zaoferowania odwiedzającym ciekawe propozycje ze świata książki, komiksu, mangi i gadżetów. Odbędzie się też II Biblioteczny Turniej Warhammer: The Old World (współorganizator: Stowarzyszenie Szybki Szpil). Szczegółowy program znajdziecie w kalendarium.

SW

Program

19 listopada (czwartek)

godz. 18.00 – Spotkanie literackie: Radosław Rak
Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala konferencyjna.
Prowadzenie: Adam Szaja.

21 listopada (sobota)

Warsztaty i turniej

godz. 9.00 – II Biblioteczny Turniej The Old World
Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala 0.28.
Szczegóły na stronie mbp.tychy.pl.

• godz. 10.00 i 12.00 – Warsztaty komiksowe dla dzieci z Patrykiem Łanzykowskim
  Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala Bajkoteka.
• godz. 15.30 – Warsztaty komiksowe dla dorosłych ze Sławomirem Kiełbusem
  Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, strefa Bajkoteka.

Spotkania literackie

• • godz. 12.00 – Paweł Przygoda
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, strefa młodzieżowa.
    Prowadzenie: Grzegorz Pawłowicz.
  • godz. 12.30 – Michał Broniszewski
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala konferencyjna.
    Prowadzenie: Małgorzata Jasińska.
  • godz. 13.30 – Sławomir Kiełbus
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, strefa młodzieżowa.
    Prowadzenie: Grzegorz Pawłowicz.
  • godz. 14.00 – Małgorzata Jasińska
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala konferencyjna.
    Prowadzenie: Łukasz Zadworny.
  • godz. 15.00 – Mieczysław Fijał
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, strefa młodzieżowa.
    Prowadzenie: Grzegorz Pawłowicz.
  • godz. 15.30 – Mateusz Chrzanowski
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala konferencyjna.
    Prowadzenie: Grzegorz Pawłowicz.
  • godz. 16.30 – Maciej Kur
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala konferencyjna.
    Prowadzenie: Grzegorz Pawłowicz.
  • godz. 18.00 – Jakub Ćwiek
    Biblioteka Główna, al. Piłsudskiego 16, sala konferencyjna.
    Prowadzenie: Adam Szaja.

Szczegóły: mbp.tychy.pl

Organizator: Miejska Biblioteka Publiczna w Tychach

Przed nami 52. edycja Tyskich Spotkań Teatralnych – jednego z najstarszych wydarzeń teatralnych w regionie, które od ponad pół wieku tworzy przestrzeń prezentacji różnorodnych form teatralnych, wymiany doświadczeń i rozmów o współczesnym świecie.

Tegoroczne Spotkania odbywają się pod hasłem „Męskość”. To właśnie wokół tego zagadnienia koncentrować się będą spektakle i towarzyszące im refleksje. Widzowie zostaną zaproszeni do przyjrzenia się współczesnym rolom społecznym, relacjom międzyludzkim, tożsamości oraz kulturowym oczekiwaniom związanym z męskością. Program pozwoli spojrzeć na ten temat z różnych perspektyw – poprzez historie rodzinne, partnerskie i osobiste doświadczenia bohaterów.

Festiwal rozpocznie się 22 listopada wydarzeniem z cyklu „Słuchanie w ciemnościach” – „Antygoną” w reżyserii Pawła Drzewieckiego, przygotowaną we współpracy Teatru Małego w Tychach z Radiem Katowice. W kolejnych dniach na Dużej Scenie zaprezentowane zostaną spektakle uznanych teatrów z całej Polski: „Nasze żony” w reżyserii Wojciecha Malajkata (Krakowski Teatr Scena STU), „Facet z papieru” w reżyserii Leny Frankiewicz (Garnizon Sztuki) oraz „50 słów” w reżyserii Waldemara Zawodzińskiego (Teatr Kamila Maćkowiaka w Łodzi). Festiwal zamknie 29 listopada spektakl „Niemęski” w reżyserii Darii Kubisiak, przygotowany przez Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie.

Istotną częścią Tyskich Spotkań Teatralnych pozostaje nurt konkursowy, skierowany do niezależnych zespołów teatralnych. W tym roku spośród 53 zgłoszonych spektakli wyłoniono dziewięć przedstawień, które zostaną zaprezentowane publiczności w dniach 26–28 listopada. W konkursie zobaczymy zarówno propozycje teatrów amatorskich, jak i niezależnych kolektywów twórczych. Prezentacje odbędą się na scenach Teatru Małego oraz Pasażu Kultury Andromeda.

Spektaklom konkursowym towarzyszyć będą fora teatralne, stwarzające przestrzeń do rozmowy o obejrzanych przedstawieniach, wymiany opinii i spotkania twórców z publicznością. To ważny element festiwalu, podkreślający jego otwarty i dialogiczny charakter.

Tyskie Spotkania Teatralne od ponad pięciu dekad konsekwentnie wspierają różnorodność teatralnych poszukiwań i dają przestrzeń artystom działającym poza głównym nurtem instytucjonalnym. Tegoroczna edycja będzie kolejną okazją do odkrywania nowych teatralnych głosów, konfrontowania perspektyw i podejmowania tematów, które dotyczą nas wszystkich.

22 listopada (niedziela)

• godz. 17.00 – „Słuchanie w ciemnościach: Antygona pod powiekami Eurydyki”, reż. Paweł Drzewiecki. Teatr Mały w Tychach / Radio Katowice. Teatr Mały. Wstęp wolny.

23 listopada (poniedziałek)

• godz. 17.00 i 20.00 – „Nasze żony”, reż. Wojciech Malajkat. Krakowski Teatr Scena STU. Teatr Mały, Duża Scena.

24 listopada (wtorek)

• godz. 17.00 i 20.00 – „Facet z papieru”, reż. Lena Frankiewicz. Garnizon Sztuki. Teatr Mały, Duża Scena.

25 listopada (środa)

• godz. 17.00 i 20.00 – „50 słów”, reż. Waldemar Zawodziński. Teatr Kamila Maćkowiaka w Łodzi. Teatr Mały, Duża Scena.

26 listopada (czwartek)

• godz. 17.00 – „Paperweights”, reż. Oliwia Kurlej. Kolektyw Villainarium. Pasaż Kultury Andromeda, Scena Kameralna. Wstęp wolny.
• godz. 18.30 – „Myszy i ludzie”, reż. Paweł Sroka. Teatr Kąt. Teatr Mały. Wstęp wolny.
• godz. 20.00 – forum teatralne dla uczestników nurtu konkursowego. Teatr Mały, górne foyer. Transmisja online.

27 listopada (piątek)

• godz. 17.00 – „Dopamina”, reż. Misza Czorny. Alternatywny Teatr Studyjny Fundacji ASA. Pasaż Kultury Andromeda, Scena Kameralna. Wstęp wolny.
• godz. 19.15 – „Konstelacje”, reż. Tomasz Dziak. Teatr Antrakt. Teatr Mały. Wstęp wolny.
• godz. 20.45 – „Cudownych Rodziców Mam (?)”, reż. Marcin Wąsowski. Teatr w Spódnicy. Pasaż Kultury Andromeda, Scena Kameralna. Wstęp wolny.
• godz. 22.15 – forum teatralne dla uczestników nurtu konkursowego. Teatr Mały, górne foyer. Transmisja online.

28 listopada (sobota)

• godz. 13.00 – „Najlepiej widzę, kiedy zamknę oczy”, reż. Anna Kolanowska i zespół. Teatr Etna. Teatr Mały. Wstęp wolny.
• godz. 14.30 – „Zanim zjem babie lato”, reż. Andrzej Sadowski. Teatr Otwarty Na… Pasaż Kultury Andromeda, Scena Kameralna. Wstęp wolny.
• godz. 17.00 – „Mlecz”, reż. Katarzyna Chwałek-Bednarczyk. Teatr SAFO. Teatr Mały. Wstęp wolny.
• godz. 19.00 – „Libertyn”, reż. Grzegorz Reszka. Teatr KAPSLOK. Teatr Mały. Wstęp wolny.
• godz. 20.45 – forum teatralne dla uczestników nurtu konkursowego. Teatr Mały, górne foyer. Transmisja online.

29 listopada (niedziela)

• godz. 18.00 – „Niemęski”, reż. Daria Kubisiak. Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. Teatr Mały, Duża Scena.

Bilety i wejściówki

Bilety na spektakle nurtu mistrzowskiego dostępne są w kasie Teatru Małego oraz w sprzedaży internetowej. Wstęp na spektakle nurtu konkursowego jest bezpłatny. Bezpłatne wejściówki będą dostępne od 12 listopada 2026 roku w kasie Teatru Małego.

Tyskie Spotkania Teatralne od ponad pięciu dekad konsekwentnie wspierają różnorodność teatralnych poszukiwań i dają przestrzeń artystom działającym poza głównym nurtem instytucjonalnym. Tegoroczna edycja będzie kolejną okazją do odkrywania nowych teatralnych głosów, konfrontowania perspektyw i podejmowania tematów, które dotyczą nas wszystkich.

Zapraszamy do udziału w 52. Tyskich Spotkaniach Teatralnych!

Organizator: Teatr Mały w Tychach

Więcej o naszej finalistce i laureatach piszemy w najnowszym numerze.

Śląska Jesień Gitarowa to – jak mówią niektórzy – taki Konkurs Chopinowski, tyle że na gitarę. Odbywa się w naszym mieście już od czterdziestu lat, a wśród jego uczestników i gości byli przedstawiciele absolutnej pierwszej ligi światowej, nie tylko jeśli chodzi o muzykę gitarową, ale kulturę w ogóle.

Czterdziestolecie to już wystarczająco zacny jubileusz, by pojawiały się różne wersje opowieści o początkach imprezy, co może wzbudzać emocje, zwłaszcza przy przygotowywaniu wystaw i publikacji poświęconych tej historii. Chyba trudno tego uniknąć. Zespół Extreme (notabene najbardziej znany ze świetnej ballady na samą gitarę) wydał przed laty płytę pod tytułem III Sides to Every Story, parafrazującym słynną frazę producenta hollywoodzkiego Roberta Evansa. Każda historia ma trzy wersje: moją, twoją, a tą trzecią jest prawda. Ludzie zazwyczaj nie kłamią celowo, a jedynie inaczej pamiętają te same zdarzenia. Prawda leży gdzieś pomiędzy (Evans nie wiedział jeszcze wówczas, że pojawią się social media). Problem jednak tkwi w tym, że dla wydarzeń, od których dzielą nas dziesięciolecia, nie ma już innej drogi do szukania prawdy niż wsłuchiwanie się w strony pamiętające inaczej. Spór zaczyna się wówczas o to, co zostanie zapisane i utrwalone. Prawdą stanie się jedna z sides, ale która? Trochę to dzieło przypadku, trochę koniunktury, ale i determinacji opowiadających. Historię piszą zwycięzcy. Tak więc walczmy zawsze o prawdę.

Sylwia Witman 

W najnowszym numerze znajdziemy:
– wywiad z Grzegorzem Mielczarkiem, który wystąpi podczas 52. Tyskich Spotkań Teatralnych,
– zapowiedź Dni Młodzieżowych YUVA w Miejskiej Bibliotece Publicznej,
– podsumowanie minionej edycji Śląskiej Jesieni Gitarowej,
– historię powstawania festiwalu Tyskich Spotkań Teatralnych,
– recenzję spektaklu Dopamina w reżyserii Miszy Czornego, który zrealizował swój projekt w ramach Tyskich Inicjatyw Kulturalnych,
– recenzję płyty Kontakt. Sonoromanza, której kompozytorem jest Alek Nowak, a autorem libretta – Paweł Sołtys,
– historię oprawy wizualnej festiwalu Śląska Jesień Gitarowa,

a także wiele innych ciekawych artykułów i, jak zawsze, bogate kalendarium wydarzeń!

Wydawca: Miejskie Centrum Kultury w Tychach, ul. Bohaterów Warszawy 26, 43-100 Tychy, tel. 32 438 20 61, e-mail: redakcja@mck.tychy.pl
Redaktor naczelna: Sylwia Witman, e-mail: ramykultury@kultura.tychy.pl
Zespół: Daria Gawrońska, Agnieszka Lakner, Małgorzata Król, Anna Mrówczyńska, Justyna Stolfik-Binda, Wojciech Wieczorek
Korekta: Agnieszka Tabor
Layout: Aleksandra Krupa i Bartek Witański Blank Studio, Marcin Kasperek KlarStudio
Skład i łamanie: Magdalena Dziedzic KlarStudio
Druk: Drukarnia AAPrint, Mikołów Nakład: 3000 egz.
Foto na okładce: Aleksandra Zaborowska

Foto: M. Borucka

Miesięcznik znaleźć można we wszystkich instytucjach kultury, młodzieżowych domach kultury, klubach osiedlowych, urzędach, Gemini Park Tychy oraz wybranych restauracjach. Szczegółowa lista punktów dystrybucji znajduje się TUTAJ.
Poniżej prezentujemy również dotychczasowe wydania „Ram Kultury” w wersji online:

Ramy Kultury nr 57
Ramy Kultury nr 56
Ramy Kultury nr 55
Ramy Kultury nr 54
Ramy Kultury nr 53
Ramy Kultury nr 52
Ramy Kultury nr 51
Ramy Kultury nr 50
Ramy Kultury nr 49
Ramy Kultury nr 48
Ramy Kultury nr 47
Ramy Kultury nr 46
Ramy Kultury nr 45
Ramy Kultury nr 44
Ramy Kultury nr 43
Ramy Kultury nr 42
Ramy Kultury nr 41
Ramy Kultury nr 40
Ramy Kultury nr 39
Ramy Kultury nr 38
Ramy Kultury nr 37
Ramy Kultury nr 36
Ramy Kultury nr 35
Ramy Kultury nr 34
Ramy Kultury nr 33
Ramy Kultury nr 32
Ramy Kultury nr 31
Ramy Kultury nr 30
Ramy Kultury nr 29
Ramy Kultury nr 28
Ramy Kultury nr 27
Ramy Kultury nr 26
Ramy Kultury nr 25
Ramy Kultury nr 24
Ramy Kultury nr 23
Ramy Kultury nr 22
Ramy Kultury nr 21
Ramy Kultury nr 20
Ramy Kultury nr 19
Ramy Kultury nr 18
Ramy Kultury nr 17
Ramy Kultury nr 16
Ramy Kultury nr 15
Ramy Kultury nr 14
Ramy Kultury nr 13
Ramy Kultury nr 12
Ramy Kultury nr 11
Ramy Kultury nr 10
Ramy Kultury nr 9
Ramy Kultury nr 8
Ramy Kultury nr 7
Ramy Kultury nr 6
Ramy Kultury nr 5
Ramy Kultury nr 4
Ramy Kultury nr 3
Ramy Kultury nr 2
Ramy Kultury nr 1

Narodowe Święto Niepodległości, obchodzone 11 listopada, to jedno z najważniejszych świąt państwowych w Polsce. Jest dniem szczególnym, w którym wspominamy wydarzenia sprzed ponad stu lat, oddajemy hołd tym, którzy walczyli o wolność naszej Ojczyzny, oraz przypominamy sobie o wartościach, które łączą kolejne pokolenia Polaków.

11 listopada 1918 roku, po 123 latach zaborów, Polska odzyskała niepodległość i powróciła na mapę Europy jako suwerenne państwo. Był to moment przełomowy w historii naszego narodu, będący zwieńczeniem wieloletnich dążeń do wolności, niezłomnej postawy Polaków oraz ich determinacji w pielęgnowaniu narodowej tożsamości, języka i kultury.

Obchody Narodowego Święta Niepodległości są nie tylko okazją do wspomnienia tych historycznych wydarzeń, lecz także czasem refleksji nad znaczeniem wolności, wspólnoty i odpowiedzialności za przyszłość naszego kraju. To również sposobność do wspólnego świętowania, pielęgnowania patriotycznych tradycji i budowania więzi międzypokoleniowych.

Z tej okazji w Tychach przygotowano uroczystości upamiętniające 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Serdecznie zapraszamy wszystkich mieszkańców do udziału we wspólnych obchodach i uczczenia tego wyjątkowego dnia.

Program obchodów rocznicowych:
11 listopada
10:30 Msza w intencji Ojczyzny w kościele pw. św. Krzysztofa w Tychach.
11:40 Przemarsz wraz z Orkiestrą Dętą KWK Piast sprzed kościoła w kierunku Pomnika Niepodległości.
12:00 Uroczystości przy Pomniku Niepodległości.
Po zakończeniu oficjalnej części obchodów przy Pomniku Niepodległości odbędą się warsztaty rękodzielnicze dla dzieci. Tematem warsztatów, które poprowadzi Bogna Bielecka będą patriotyczne breloki. 

Wydarzenia towarzyszące:
17:00  Koncert Cała piękna jesteś przyjaciółko moja – Tyski Chór Mieszany Presto Cantabile, Bazylika pw. św. Marii Magdaleny, wstęp wolny.
19:00  Koncert Andrzej Wajda muzyka filmowa – AUKSO x Hadrian Filip Tabęcki, Mediateka, bilety: Ticketmaster.

25 listopada
15:00  Koncert galowy XI Wojewódzkiego Konkursu Pieśni Patriotycznej i Historycznej Nad nami Orzeł Biały, Mediateka, wstęp wolny.

Organizator obchodów: Miejskie Centrum Kultury w Tychach

Zapraszamy do wypełnienia krótkiej, anonimowej ankiety, dzięki której będziemy mogli jeszcze lepiej poznać Wasze oczekiwania i potrzeby.

Śląska Jesień Gitarowa to nie tylko wyjątkowi artyści i muzyczne spotkania, ale przede wszystkim publiczność, której obecność, serdeczność i wrażliwość od lat tworzą niepowtarzalną atmosferę festiwalu. Dlatego chcemy oddać Wam głos i dowiedzieć się, co jest dla Was najważniejsze.

Przygotowaliśmy krótką ankietę, w której pytamy m.in. o to, skąd przyjeżdżacie, które punkty programu cenicie najbardziej oraz co inspiruje Was do udziału w Śląskiej Jesieni Gitarowej. Znajdziecie w niej również przestrzeń na własne spostrzeżenia, sugestie i uwagi skierowane do organizatorów.

Wasze opinie będą dla nas cenną wskazówką podczas przygotowywania kolejnych edycji festiwalu.

Ankieta jest anonimowa i dostępna do 31 października 2026 roku, do godz. 23.00.

Wypełnij ankietę: https://forms.cloud.microsoft/r/A0vpjW7fsp

Dziękujemy za każdą opinię i czas poświęcony na podzielenie się swoimi doświadczeniami. Cieszymy się, że wspólnie z Wami możemy tworzyć Śląską Jesień Gitarową!

Po pełnych muzycznych emocji występach uczestników międzynarodowe jury wyłoniło gitarzystów, którzy powalczą o najwyższe laury tegorocznej edycji konkursu.

Do finału zakwalifikowali się:

• Michele Reali
• Torrin Williams
• Gergely Zsombor Barta
• Oktavia Bujnowicz
• Cristina Galietto
• Luis Alejandro García Pérez

Przesłuchania odbywały się 20 i 21 października w Zespole Szkół Muzycznych im. Feliksa Rybickiego w Tychach. Uczestnicy zaprezentowali swoje umiejętności, kunszt interpretacyjny i wrażliwość muzyczną, rywalizując o miejsce w finale prestiżowego konkursu.

Przed nami decydujący etap rywalizacji, który wyłoni laureatów XX Śląskiej Jesieni Gitarowej: Finałowy etap XX Międzynarodowego Konkursu Gitarowego im. J.E. Jurkowskiego.

Gratulujemy wszystkim finalistom i dziękujemy pozostałym uczestnikom za znakomite występy! Zachęcamy do dalszego śledzenia konkursowych emocji.