Po pięćdziesiątce bez zadyszki

Te osiem jesiennych dni to termin 52. już edycji Tyskich Spotkań Teatralnych – festiwalu, który swój początek miał w 1973 roku i – choć to data dość odległa – wcale nie wykazuje spodziewanej dla tego wieku zadyszki.

Tyskie Spotkania Teatralne pojawiły się z potrzeby. Potrzeby działaczy rządzącej niepodzielnie w okresie słusznie minionym Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Tychy przedstawiane były jako wzorcowe miasto socjalistyczne, w Komitecie Wojewódzkim PZPR wymyślono więc, że taki sztandarowy ośrodek powinien mieć cykliczną imprezę teatralną. Pomysłem zarażono szefową śląskich struktur Towarzystwa Kultury Teatralnej Otylię Czerny i to dzięki jej energii wiosną 1973 roku można było zaprosić widownię na Majowe Spotkania Teatralne.

Chwała Bogu, zrezygnowano wtedy z innego związanego z festiwalem pomysłu komunistycznych władz, by spektakle wystawiać w… halach tyskich fabryk i zakładów pracy. Spotkania szczęśliwie trafiły ostatecznie na scenę Teatru Małego, gdzie goszczą do dziś. Przypomnijmy, że na największe uznanie pierwszego festiwalowego jury zasłużył spektakl komediowy Moja żona Penelopa spółki autorskiej Gozdawa–Stępień, z którą do Tychów przyjechał Teatr Reduta Śląska, działający przy ZDK Huty Kościuszko.

Rok później impreza odbyła się pod nazwą Majowe Spotkania Teatrów Amatorskich, a funkcjonującą do dziś nazwę Tyskie Spotkania Teatralne poznaliśmy w roku 1975, podczas trzeciej edycji, która zresztą przyjęła formułę przeglądu amatorskich zespołów… kabaretowych, utrzymała się ona aż do roku 1982. Każdego roku przez dwa majowe dni sala Teatru Małego trzęsła się od śmiechu, w czym swój udział miały też tyskie zespoły, jak choćby kabaret Cegiełka z Międzyspółdzielczego Domu Kultury, czyli dzisiejszego SDK Tęcza.

W czasie stanu wojennego było jasne, że impreza kabaretowa nie ma racji bytu, ale TST  się odbyły. Jak twierdzi niestrudzony badacz tyskiego życia kulturalnego Marcin Stachoń, organizatorom udało się przeforsować organizację festiwalu, bo sprytnie wpletli w jego program seminarium z okazji stulecia polskiego ruchu robotniczego. W ramach czterodniowego już wtedy festiwalu w czerwcu 1982 roku mieliśmy zarówno wykłady o tradycjach teatru robotniczego na Śląsku, jak i wartościowe, znakomite spektakle, by wymienić tylko zwycięzcę przeglądu słynny Dzień ćpuna Amatorskiego Teatru Ruchu i Pantomimy Migreska z Tychów, który pod wodzą nieodżałowanego Zbigniewa Skorka sięgnął po tytuł „Spektaklu roku województwa katowickiego”. W latach 80. laury TST dla tyskich grup zdobywały jeszcze m.in. Teatr Pięciu Kroków prowadzony przez Andrzeja Rauszera oraz Teatr Nauczycielski Belfer Sławomira Żukowskiego. Na marginesie sukcesu belfrowskich Upiorów w 1989 roku wspomnieć warto, że jury nie przyznało wówczas drugiej nagrody, aby podkreślić różnicę poziomów dzielącą teatr Żukowskiego od konkursowej reszty świata.

I tak przez kolejne wiosny Tyskie Spotkania Teatralne krzepły, zmieniały formułę (w latach 90. usunięto z przeglądu przedstawienia dla dzieci i zastąpiono je występami teatrów ludowych; w pewnym okresie zapraszano także teatry polonijne, najczęściej zza wschodniej granicy, ostatnio zmieniono termin Spotkań z wiosny na jesień), ale jedno pozostawało niezmienne: to było zawsze wielkie święto teatru! Czasem poziom był wyższy, czasem niższy, ale dzięki festiwalowi mieliśmy – i wciąż mamy – przegląd tego, co dzieje się aktualnie w teatrze nieinstytucjonalnym, już nie tylko na Śląsku, bo od lat TST mają formułę ogólnopolską.

Warto więc poświęcić tych kilka nadchodzących listopadowych dni, by odwiedzić Tyskie Spotkania Teatralne i zobaczyć., co w teatrze piszczy.

Wojciech Wieczorek

Foto: Ireneusz Kaźmierczak